3. Hukuk Dairesi 2024/4055 E. , 2025/4254 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/237 E., 2024/1474 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi SAYISI : 2023/443 E., 2023/866 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı vekili; Kurum üyesi olan davalının 5174 sayılı ... ve ... Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu'nun (5174 sayılı Kanun) 46. maddesi gereğince alım satım işlemlerini bildirmek ve tescil ettirmekle mükellef bulunduğunu, ... Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmeliğin (Yönetmelik) 15. maddesi gereğince Kurumun üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemekle yetkili olduklarını, bu nedenle hâkim kararı ile üyelerin defter ve evraklarını inceleme hakları olduğunu, taleplerine rağmen davalının incelenmek üzere defter ve evraklarını teslim etmediğini ileri sürerek, davalının 2017-2023 yıllarına ait defter/evrak ve alım satım faturalarının incelenip iade edilmek üzere Kuruma teslimine karar verilmesini istemiştir.
II. CEVAP Davalı vekili; müvekkili tarafından alım satıma konu edilen yumurtanın, Türk Gıda Kodeksi Yumurta Tebliği uyarınca dayanıklı ve stoklanabilir olmaması nedeniyle mevzuat hükümleri yönünden borsaya tabi olmadığını, müvekkilinin alım satıma konu ettiği yumurtanın her ne kadar ticaret borsası tarafından hukuka aykırı olarak borsaya tabi maddelerden kabul edilmiş ise de, yumurta yönünden borsa yeri kurulmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davacı Kurumun, üyesi olan davalı şirketin kotasyona tabi olan alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediğini denetleme yetkisinin bulunduğu, davacı tarafından 09.02.2023 tarihli ve 149 sayılı yazı ile davalının 01.07.2017 tarihinden itibaren bugüne kadar olan defterleri ile alım ve satıma ait e fatura, e- arşiv fatura, kağıt fatura vb. tüm belgelerin ve kayıtların incelenmesi için talepte bulunulduğu, davalının yazılı bildirimlere rağmen ticari defter, evrak ve faturaların incelenmesinden kaçınarak ve ibraz etmeyerek kanuni yükümlülüklerini yerine getirmediği gerekçesiyle; davanın kabulüyle, davalının 2017-2018-2019-2020-2021-2022-2023 yıllarına ilişkin kanunen tutmakla mükellef olduğu ticari defterlerini, kayıtlara esas evraklar ve alım satım faturalarının davacı Kurumca incelemesine izin verilmesine, 2017-2018-2019-2020-2021-2022-2023 yıllarına ilişkin kanunen tutmakla mükellef olduğu ticari defterlerini, kayıtlara esas evraklar ve alım satım faturalarının incelenip iade edilmek üzere davacıya teslimine karar verilmiş; karara karşı, davalı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
IV. İSTİNAF Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi gereğince davalıya ait borsa tesciline tabi ürünlerin fatura ve kayıtlarının incelenmesi talep edilmiş ise de incelenemediği, 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi ve Yönetmeliğin 15. maddesi gereğince davacı Kurumun, üyesi olan davalının alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediğini denetlemekle yetkili olduğu ve bu amaçla hâkim kararı ile davalının ilgili defter ve kayıtlarını inceleyebileceği, ancak davanın dayanağı olan 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesinde "... hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilirler." hükmü mevcut olup, bu durumda Mahkemece sadece "incelemeye izin verilmekle" yetinilmesi gerekirken, teslime ilişkin de hüküm kurulmuş olmasının hatalı olduğu gerekçesiyle; davalının istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, sair istinaf sebeplerinin reddine, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kabulüne, davacıya 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi gereğince davalı şirkete ait 2017-2023 yıllarına ilişkin ticari defter, evrak ve alım-satım faturalarının incelenmesi için izin verilmesine karar verilmiş; karara karşı, davalı vekili temyiz yoluna başvurmuştur.
V. TEMYİZ A.Temyiz Sebepleri Davalı vekili; müvekkili tarafından alım-satıma konu edilen yumurtanın, dayanıklı ve stoklanabilir olmaması nedeniyle mevzuat hükümleri yönünden borsaya tabi olmadığını, bu hususta açılan iptal davasının bekletici mesele yapılması gerektiğini, müvekkili tarafından alım-satıma konu edilen yumurta, Türk Gıda Kodeksi Yumurta Tebliği uyarınca dayanıklı ve stoklanabilir olmadığından bu hususlar dikkate alınmaksızın inceleme izni verilmesinin usul ve yasaya aykırılık teşkil ettiğini, müvekkilin alım-satıma konu ettiği yumurta, her ne kadar ticaret borsası tarafından hukuka aykırı olarak borsaya tabi maddelerden kabul edilmiş ise de, yumurta yönünden borsa yeri de kurulmadığını belirterek, kararın bozulmasını istemiştir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesine dayalı defter ve belgelerin incelenmesine izin verilmesi istemine ilişkindir. Yönetmeliğin 5/1 maddesinde; "... Bakanlık değişen piyasa şartlarında, borsada yeterli arz ve talep bulunmayan veya ticari teamüllere göre borsalarda alım satıma konu olmayan malları genel olarak veya borsalar itibariyle borsaya tabi mallar arasından çıkarabilir, ticaret borsalarının, bölge ticaret borsalarının ve ürün ihtisas borsalarının kotasyonunda yer alacak veya almayacak ürünleri ve ... en az alım satım miktarlarını yeniden belirleyebilir ... Borsalar tarafından yerinde ilan edilir." düzenlemesine yer verilmiştir. Yine aynı Yönetmeliğin 15/1 maddesinde ise; "Borsalar, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidir. Bu amaçla hakim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilir." denilmektedir. Yukarıda yer verilen Kanun ve Yönetmelik hükümleri nazara alındığında; davacı Kurumun, üyesi olan davalının kotasyona tabi olan alım ve satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediğini denetlemeye yetkili bulunduğu, hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve kayıtlarını inceleyebileceğine yönelik Derece Mahkemelerinin kabulünde bir isabetsizlik bulunmadığı, Yönetmeliğin 5/1 maddesi hükmüne göre, ilgili bakanlığın kotasyona alınacak mallar yönünden karar verme yetkisine sahip olduğu ilgili borsa tarafından da buna istinaden ilan edilen listede "yumurta" ürününe açıkça yer verildiği anlaşılmakla, davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile kararın onanmasına karar verilmiştir.
VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 370/1 maddesi uyarınca ONANMASINA, Aşağıda yazılı bakiye temyiz harcının temyiz edene yükletilmesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 23.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.