Zamanaşımı Süreleri: Borçlar, İş, Ticaret ve İcra

Kısa cevap: Genel zamanaşımı süresi TBK m.146 ile 10 yıldır. Kira bedeli ve ücret gibi dönemsel alacaklarda TBK m.147 uyarınca 5 yıl, haksız fiilden doğan tazminat isteminde TBK m.72 ile 2 ve 10 yıl, kıdem ve ihbar tazminatında İş Kanunu Ek m.3 ile 5 yıl, çek ve poliçede TTK'nın kendi süreleri uygulanır.

Zamanaşımı, bir alacağın dava yoluyla istenmesini zorlaştıran ama borcu ortadan kaldırmayan bir savunma aracıdır; borçlu bu def'i açıkça ileri sürmezse mahkeme veya icra dairesi kendiliğinden dikkate almaz. Türk hukukunda genel çerçeveyi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu çizer, ancak 4857 sayılı İş Kanunu ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu bazı alacak türleri için kendi sürelerini ayrıca düzenler.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Somut bir alacağın zamanaşımına uğrayıp uğramadığı; alacağın türü, muacceliyet tarihi ve kesilme veya durma sebepleri birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasındaki fark nedir?

Zamanaşımı, alacağın varlığını değil dava edilebilirliğini etkiler; süre geçtikten sonra borçlu yine de öderse bu ödeme geçerlidir ve geri istenemez. Hak düşürücü süre ise hakkın kendisini sona erdirir ve hâkim bu süreyi taraflar ileri sürmese bile kendiliğinden gözetir. Örneğin işe iade davasında bir aylık arabulucuya başvuru süresi hak düşürücüdür; kaçırıldığında dava hakkı tamamen ortadan kalkar. Buna karşılık kıdem tazminatı alacağı zamanaşımına tabidir; işveren süre geçtiğini fark etmez ve def'i ileri sürmezse mahkeme yine de alacağa hükmeder. Bu ayrım dosya stratejisini belirler: zamanaşımı def'i cevap dilekçesinde veya yargılamanın uygun bir aşamasında açıkça ileri sürülmelidir, aksi hâlde mahkeme resen inceleme yapmaz. Hak düşürücü sürede ise başvurunun kendisi zamanında yapılmamışsa telafi mümkün değildir. İki kavramı karıştırmak, hem alacaklı hem borçlu için dosya kaybına yol açabilir.

Borçlar hukukunda genel ve özel zamanaşımı süreleri

Borçlar hukukunda kural TBK m.146'da yer alır: kanunda aksine bir hüküm yoksa her alacak 10 yıllık zamanaşımına tabidir. TBK m.147 bu kuralın istisnalarını sayar ve kira bedellerini, sözleşmeden doğan faizler ile ücret gibi dönemsel edimleri, otel ve lokanta alacaklarını, küçük sanat ve perakende satış alacaklarını, ortaklık ilişkisinden doğan alacakları, acentelik ve komisyonculuk alacaklarını 5 yıllık süreye bağlar. Haksız fiilden doğan tazminat istemi ayrı bir rejime tabidir: TBK m.72 uyarınca zarar görenin zararı ve sorumlusunu öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl, fiilin işlendiği tarihten itibaren ise her hâlde 10 yıl geçmekle zamanaşımı dolar. Ceza kanunları daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa tazminat isteminde de o süre uygulanır. Kira bedelindeki 5 yıllık süre, kira tespit davasındaki beş yıllık dönüm noktasıyla karıştırılmamalıdır; ikisi farklı hukuki kurumlardır ve ayrı ayrı hesaplanır.

İş hukukunda işçilik alacaklarının zamanaşımı süresi

İşçilik alacaklarında tek bir süre yoktur; 25 Ekim 2017 tarihi bir dönüm noktasıdır. 7036 sayılı Kanunla İş Kanunu'na eklenen Ek m.3, bu tarihten sonra sona eren iş sözleşmelerinde kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatı için 5 yıllık zamanaşımı öngörür. Ücret alacaklarında süre zaten İş Kanunu m.32 uyarınca 5 yıldır ve bu kural Ek m.3'ten bağımsız olarak önceden de uygulanıyordu. 25 Ekim 2017'den önce sona eren sözleşmelerde kıdem ve ihbar tazminatı, geçiş hükmü gereği TBK m.146'daki 10 yıllık genel süreye kısmen tabi kalabilir. Fazla mesai, yıllık izin ücreti ve prim gibi alacaklar da 5 yıllık sürenin kapsamındadır. Sürenin başlangıcı alacağın muaccel olduğu, yani talep edilebilir hâle geldiği tarihtir; işçinin aynı işverende çalışmaya devam etmesi bu süreyi durdurmaz. Def'i güçlü şekilde savunmak için benzer olaylardaki emsal kararları taramak dosya hazırlığında zaman kazandırabilir.

Ticari alacaklarda ve kambiyo senetlerinde zamanaşımı

Ticari işlerde özel bir süre öngörülmemişse TBK'daki genel ve özel zamanaşımı süreleri geçerlidir; iki tacir arasındaki alım satım bedeli gibi alacaklar çoğu zaman TBK m.147 kapsamına girer ve 5 yıllık süreye tabi olur. Kambiyo senetlerinde ise 6102 sayılı TTK kendi kısa sürelerini öngörür. Poliçede, kabul edene karşı ileri sürülecek istemler vadenin geldiği tarihten itibaren TTK m.749 uyarınca 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; hamilin cirantalara ve düzenleyene karşı istemleri protesto tarihinden itibaren 1 yıllık süreye tabidir. Bonoda da poliçeye ilişkin zamanaşımı hükümleri kıyasen uygulanır. Çekte durum farklıdır: hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakları, TTK m.814 uyarınca ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu süreler, kambiyo senedine özgü icra takibinin hangi süre içinde başlatılabileceğiyle karıştırılmamalıdır; kambiyo takibi ayrı bir usul rejimine tabidir.

İcra takibinde zamanaşımına uğramış bir alacak ne olur?

Zamanaşımına uğramış bir alacak için icra takibi başlatılabilir; icra dairesi böyle bir talebi zamanaşımı gerekçesiyle reddetmez, çünkü zamanaşımı resen gözetilen bir husus değildir. Borçlu bu savunmayı kullanmak isterse ödeme emrine süresinde itiraz ederken zamanaşımı def'ini de açıkça belirtmelidir. Takip kesinleştikten sonra dahi borçlu, İİK m.33/a hükmü uyarınca alacağın zamanaşımına uğradığını icra mahkemesi önünde süreye bağlı olmaksızın her zaman ileri sürebilir ve icranın geri bırakılmasını isteyebilir. İlamlı takiplerde ayrıca İİK m.39 devreye girer: bir ilama dayanan alacak, ilamın kesinleşmesinden sonra 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Alacaklı bu süre dolmadan yeni bir icra işlemi yaptırırsa süre yeniden başlar. İtiraz süreleri ve icra takibine nasıl itiraz edileceği icra itiraz süreleri rehberinde ayrıca ele alınmıştır. Zamanaşımı def'i öncesinde dosyadaki güncel faiz ve masraf tutarını görmek için icra kapak hesabı aracını kullanabilirsiniz.

Zamanaşımını kesen ve durduran haller nelerdir?

Zamanaşımı belirli olaylarla kesilir ve kesildiği andan itibaren süre sıfırdan yeniden işlemeye başlar. TBK m.154 uyarınca alacaklının borçluya karşı dava açması, def'i yoluyla mahkemeye başvurması, icra takibi başlatması veya iflas masasına başvurması zamanaşımını keser; borçlunun borcu açıkça veya zımnen kabul etmesi de aynı sonucu doğurur. Kesilme kısmi ise yalnızca dava veya takibe konu edilen kısım için sonuç doğurur, alacağın tamamı için değil. TBK m.156 uyarınca borç bir senetle ikrar edilmiş ya da mahkeme veya hakem kararına bağlanmışsa, kesilmeden sonra işlemeye başlayacak yeni süre eski süre ne olursa olsun her zaman 10 yıldır. Zamanaşımının durması farklı bir mekanizmadır: kanunda sayılan belirli kişisel ilişkiler sürdüğü müddetçe süre işlemeye başlamaz ya da başlamışsa durur; engel ortadan kalktığında kaldığı yerden devam eder. Kesilme ile durmayı karıştırmak, sürenin yanlış hesaplanmasına yol açan sık bir hatadır.

Sık Sorulan Sorular

Zamanaşımı def'i ne zaman ileri sürülmelidir?

Zamanaşımı def'i, davalı tarafından cevap dilekçesinde veya yargılamanın elverdiği en erken aşamada açıkça ileri sürülmelidir; mahkeme bu def'i kendiliğinden gözetmez. İcra takibinde borçlu, ödeme emrine itiraz ederken zamanaşımını da belirtmelidir. Takip kesinleştikten sonra bile İİK m.33/a uyarınca zamanaşımı her zaman icra mahkemesinde ileri sürülebilir. Def'i geç ileri sürülürse veya hiç ileri sürülmezse, zamanaşımına uğramış bir alacak için de icra takibi geçerli sayılır ve mahkeme alacağa hükmedebilir. Bu nedenle dosya açılır açılmaz sürenin dolup dolmadığının hesaplanması önerilir.

Kıdem tazminatı zamanaşımı hangi tarihten itibaren işler?

Kıdem tazminatı zamanaşımı iş sözleşmesinin feshedildiği tarihten itibaren işlemeye başlar ve İş Kanunu Ek m.3 uyarınca 5 yıldır; bu kural 25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona eren sözleşmeler için geçerlidir. Sözleşme bu tarihten önce sona ermişse süre geçiş hükümlerine göre ayrıca hesaplanır ve bazı durumlarda TBK m.146'daki 10 yıllık genel süre kısmen uygulanabilir. İşçinin aynı işverende farklı dönemlerde çalışmış olması, hangi dönem alacağının hangi süreye tabi olduğunu karmaşıklaştırabilir; bu durumda her dönem ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Zamanaşımına uğramış bir borç ödenirse geri istenebilir mi?

Hayır. Zamanaşımı alacağın varlığını ortadan kaldırmaz, yalnızca dava yoluyla istenmesini zorlaştırır; borçlu zamanaşımına rağmen borcu öderse bu ödeme geçerli bir borcun ifası sayılır ve sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanılarak geri istenemez. Bu özellik zamanaşımını, borcu tamamen sona erdiren ibra veya imkânsızlık gibi kurumlardan ayırır. Borçlu ödemeyi yaparken zamanaşımı savunmasından açıkça veya zımnen vazgeçmiş sayılabilir; kısmi ödeme yapılması hâlinde alacağın tamamı için yeniden 10 yıllık bir süre işlemeye başlayabilir. Ödeme öncesinde borcun gerçekten zamanaşımına uğrayıp uğramadığının değerlendirilmesi önerilir.

Ticari alacaklarda zamanaşımı süresi kaç yıldır?

Tek bir cevap yoktur; ticari alacağın türüne göre değişir. Kanunda özel bir süre öngörülmemişse TBK m.146'daki 10 yıllık genel kural veya TBK m.147'deki 5 yıllık özel haller uygulanır. Kambiyo senetlerinde TTK kendi kısa sürelerini öngörür: poliçe ve bonoda kabul edene karşı istemler 3 yıl, cirantalara karşı istemler 1 yıl içinde zamanaşımına uğrar; çekte hamilin başvurma hakları TTK m.814 uyarınca ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl içinde kullanılmalıdır. Bu süreler birbirine karıştırılmamalı, her alacak kendi hukuki dayanağına göre ayrı hesaplanmalıdır.

Kaynaklar ve Editöryal Kontrol

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• 4857 sayılı İş Kanunu
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu

Son kaynak kontrolü: 16 Ağustos 2026. Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir alacağın zamanaşımı durumu dosyaya özgü olarak ayrıca değerlendirilmelidir.