Yapay Zeka ile Sözleşme İnceleme: Risk Kontrol Listesi

Kısa cevap: Yapay zeka, uzun bir sözleşmeyi maddelere ayırmak, tanım tutarsızlıklarını bulmak ve riskli hükümleri sınıflandırmak için kullanılabilir. Ancak geçerlilik, müzakere stratejisi ve somut olaya uygunluk kararı hukukçuya aittir. En iyi sonuç “bu sözleşme riskli mi?” diye sormakla değil, tarafın hedefini ve kontrol başlıklarını açıkça tanımlamakla alınır.

İncelemeye başlamadan önce üç bilgi

Sözleşmeyi araca vermeden önce şu çerçeveyi yazın:

1. Kimi temsil ediyorsunuz? Alıcı ile satıcının riski aynı değildir.
2. İş hedefi nedir? Hızlı çıkış, fiyat güvencesi, fikrî hak sahipliği veya sorumluluk sınırı mı?
3. Kabul edilemez sonuç nedir? Otomatik uzama, sınırsız sorumluluk, tek taraflı fiyat değişikliği gibi kırmızı çizgileri belirtin.

Bu bilgiler yoksa araç “genel olarak dengeli” bir metin önerebilir; oysa müvekkilin ihtiyacı dengeden çok belirli bir ticari riski kapatmak olabilir.

Sözleşme inceleme kontrol listesi

1. Taraflar ve imza yetkisi

• Ticaret unvanı, vergi/kimlik bilgisi ve adres doğru mu?
• İmzacıların temsil yetkisi var mı?
• Grup şirketi, alt yüklenici veya üçüncü kişi yükümlülükleri açık mı?
• Tanımlar bölümündeki taraf adları metin boyunca tutarlı mı?

2. Konu, kapsam ve teslim

• Teslim edilecek ürün veya hizmet ölçülebilir mi?
• Kapsam dışı işler belirtilmiş mi?
• Kabul testi, teslim tarihi ve gecikme sonucu var mı?
• “Uygun”, “yeterli”, “en kısa sürede” gibi ölçüsüz ifadeler somutlaştırılmış mı?

3. Bedel, vergi ve fiyat değişikliği

• Bedel, para birimi, KDV/stopaj ve ödeme tarihi açık mı?
• Kur veya endeks değişimi hangi formülle uygulanıyor?
• Tek taraflı fiyat artırma yetkisi var mı?
• Gecikme faizi ve mahsup şartları iki taraf için anlaşılır mı?

4. Süre, yenileme ve fesih

• Başlangıç ve bitiş tarihi çelişiyor mu?
• Otomatik uzama var mı; bildirim penceresi makul mü?
• Haklı nedenle fesih ve sebepsiz fesih ayrılmış mı?
• Fesih sonrası veri iadesi, geçiş desteği ve tahakkuk eden bedeller düzenlenmiş mi?

5. Sorumluluk, ceza ve tazminat

• Sorumluluk üst sınırı var mı; hangi zararlar kapsam dışında?
• Dolaylı zarar ve kâr kaybı düzenlemesi açık mı?
• Cezai şart tek taraflı mı, orantısız mı?
• Üçüncü kişi taleplerinde savunma ve uzlaşma kontrolü kimde?

6. Gizlilik ve kişisel veriler

• Gizli bilginin tanımı ve istisnaları var mı?
• Saklama süresi ve güvenli silme yöntemi belirtilmiş mi?
• Kişisel veride tarafların rolü ve talimat sınırı açık mı?
• Alt işleyen, yurt dışı aktarım ve güvenlik olayı bildirimi düzenlenmiş mi?

Veri içeren bir sözleşmeyi AI aracına yüklemeden önce sağlayıcının saklama ve eğitim şartlarını kontrol edin. Ayrıntılı çerçeve için avukatlarda AI, KVKK ve meslek sırrı rehberine bakın.

7. Fikrî mülkiyet

• Önceden var olan haklar ile sözleşme kapsamında üretilen haklar ayrılmış mı?
• Devir mi lisans mı; süre, bölge ve kullanım alanı belirli mi?
• Üçüncü taraf yazılım/içerik şartları kime yükleniyor?
• Fesih sonrası kullanım hakkı sürüyor mu?

8. Mücbir sebep ve aşırı ifa güçlüğü

• Olay listesi çok geniş veya kapalı mı?
• Bildirim, zararı azaltma ve azami bekleme süresi var mı?
• Uzun süren olayda fesih hakkı tanınıyor mu?
• Fiyat ve tedarik dalgalanması otomatik olarak mücbir sebep sayılmış mı?

9. Uyuşmazlık ve bildirim

• Uygulanacak hukuk, görev/yetki veya tahkim hükmü açık mı?
• Arabuluculuk ya da müzakere basamağı süre kaybına yol açıyor mu?
• E-posta bildirimi geçerli mi; hangi adres ve anda tebliğ edilmiş sayılıyor?
• Sözleşme dili ile yorum önceliği düzenlenmiş mi?

Yapay zekaya verilecek daha iyi komut

Zayıf komut:

Bu sözleşmeyi incele ve riskleri bul.

Daha işlevsel komut:

Alıcı tarafı temsil ediyorum. Sözleşmeyi taraf/yetki, teslim-kabul, fiyat değişikliği, otomatik yenileme, fesih, sorumluluk sınırı, gizlilik-KVKK ve fikrî haklar başlıklarında incele. Her bulgu için madde numarası, mevcut metnin özeti, alıcı açısından risk, açıklama gerektiren soru ve müzakere önerisi üret. Metinde bulunmayan bilgi için varsayım yapma; “belirtilmemiş” yaz.

Ardından ikinci turda yalnız yüksek riskli üç madde için alternatif dil isteyin. Böylece yüzeysel bir özet yerine izlenebilir bir inceleme tablosu oluşur.

Sonuç tablosu nasıl tutulmalı?

Madde	Risk	Neden	Öneri	Durum
7.2 Otomatik yenileme	Yüksek	İptal penceresi çok kısa	Bildirim süresini uzat / yenilemeyi onaya bağla	Müzakerede
10.1 Sorumluluk	Yüksek	Üst sınır yok	Bedel bazlı makul tavan öner	Açık
12 Gizlilik	Orta	Silme süresi yok	Fesih sonrası süre ekle	Kabul edildi

Risk tablosundaki her satır sözleşmenin gerçek madde numarasına bağlanmalıdır. Kaynağı olmayan genel yorumlar “bulgu” değil, inceleme sorusudur.

Son insan kontrolü

• Tüm ekler ve atıf yapılan belgeler incelendi mi?
• Tanım ve madde numaraları son sürümde doğru mu?
• Değişikliklerin başka maddelerde yarattığı zincir etkisi kontrol edildi mi?
• Ticari öncelikler müvekkille teyit edildi mi?
• Kişisel veri ve gizli bilgi güvenli işlendi mi?
• Son metin iki tarafın imza yetkisi ve sürüm bilgisiyle eşleşiyor mu?

SmartHukuk'ta bir sözleşme taslağı oluştururken bu matrisi çalışma notu olarak kullanabilir, AI belge oluşturma akışında üretilen metni madde madde gözden geçirebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yapay zeka sözleşmedeki bütün riskleri bulur mu?

Hayır. Açık metin çelişkilerini ve sık görülen riskleri bulabilir; sektör pratiği, karşı tarafın gücü, ek belgeler ve somut iş hedefi verilmediyse kritik bağlamı kaçırabilir.

Sözleşmeyi genel bir sohbet botuna yüklemek güvenli mi?

Aracın veri saklama, eğitim, alt sağlayıcı ve silme şartları doğrulanmadan güvenli kabul edilmemelidir. Gereksiz kişisel ve gizli veriyi çıkarmak ilk adımdır.

AI'ın önerdiği madde doğrudan kullanılabilir mi?

Öneri; sözleşmenin bütünü, emredici hükümler, müzakere dengesi ve somut olay bakımından hukukçu tarafından kontrol edilmelidir.

---

Bu kontrol listesi genel bilgilendirme içindir; belirli bir sözleşme için hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.