Haksız Fiilde Uzamış Ceza Zamanaşımı (TBK m.72) Uygulama Rehberi 2026

Kısa cevap: Türk Borçlar Kanunu m.72/1 uyarınca haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Ancak tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir dava zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, hukuk davasında da bu uzamış ceza zamanaşımı süresi (örneğin 8 yıl, 15 yıl veya 20 yıl) uygulanır.

Trafik kazası, iş kazası, tıbbi malpraktis, dolandırıcılık veya kasten yaralama kaynaklı tazminat davalarında 2 yıllık olağan zamanaşımı süresinin kaçırılmış olması, davanın kaybedildiği anlamına gelmez. Eylem aynı zamanda Türk Ceza Kanunu'nda suç teşkil ediyorsa ve TCK m.66'daki dava zamanaşımı süresi daha uzunsa, hukuk davası da bu uzun süre içinde açılabilir. Bu rehber, Ekim 2026 itibarıyla TBK m.72 uzamış ceza zamanaşımının şartlarını, süre tablosunu ve dilekçe kurgusunu açıklar.

Olağan Haksız Fiil Zamanaşımı ile Uzamış Ceza Zamanaşımı Tablosu

Aşağıdaki tablo, TBK m.72 kapsamındaki olağan süreler ile TCK m.66 uyarınca sık karşılaşılan suç tiplerinde uygulanan uzamış dava zamanaşımı sürelerini karşılaştırır:

Genel zamanaşımı sürelerinin borçlar, iş ve ticaret hukukundaki karşılaştırması için zamanaşımı süreleri rehberimize de bakabilirsiniz.

Uzamış Ceza Zamanaşımının Uygulanması İçin 4 Temel Şart Nedir?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerin yerleşik içtihadına göre TBK m.72/1'in ikinci cümlesindeki uzamış ceza zamanaşımının uygulanabilmesi için şu dört kural geçerlidir:

1. Fiil Ceza Kanununa Göre Suç Teşkil Etmelidir: Haksız fiilin TCK veya özel ceza kanunları kapsamında cezayı gerektiren bir eylem olması şarttır. Örneğin taksirle mala zarar verme TCK'da suç olarak düzenlenmediğinden, kimsenin yaralanmadığı salt maddi hasarlı trafik kazasında uzamış ceza zamanaşımı uygulanmaz.
2. Ceza Zamanaşımı Süresi Daha Uzun Olmalıdır: TCK m.66'daki asli dava zamanaşımı süresi, TBK m.72'deki 2 yıllık süreden uzun olmalıdır (en kısa asli ceza dava zamanaşımı 8 yıl olduğundan suç oluşan hemen her durumda 2 yıllık süreyi uzatır).
3. Ceza Davası Açılmış veya Mahkûmiyet Verilmiş Olması Şart Değildir: Uzamış zamanaşımının uygulanması için fail hakkında ceza soruşturması başlatılmış olması, kamu davası açılması veya mahkûmiyet kararı verilmiş olması aranmaz. Önemli olan eylemin objektif olarak cezayı gerektiren bir fiil niteliği taşımasıdır.
4. Şikâyete Bağlı Suçlarda Şikâyet Süresi Kaçırılsa Bile Ceza Zamanaşımı Uygulanır mı? Yargıtay içtihadına göre taksirle yaralama gibi şikâyete bağlı suçlarda mağdur 6 aylık şikâyet süresini geçirdiği için ceza soruşturması yapılamamış olsa dahi, fiil suç niteliğini koruduğundan hukuk davasında 8 yıllık uzamış ceza zamanaşımı uygulanmaya devam eder.

Uzamış Ceza Zamanaşımı İşleten (Hukuksal Sorumlu) ve Sigorta Şirketine Karşı da Geçerli midir?

• Trafik Kazalarında (KTK m.109/2): 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.109/2'deki açık hüküm ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararları uyarınca, uzamış ceza zamanaşımı yalnızca sürücüye (faile) karşı değil; araç işletenine ve trafik sigortacısına (ZMM sigortasına) karşı açılacak davalarda da aynen uygulanır (araç değer kaybı tazminatı 2026 rehberi).
• Adam Çalıştıranın Sorumluluğunda (TBK m.66): Çalışanın (işçinin) görevini yaparken işlediği suç teşkil eden haksız fiilden dolayı adam çalıştırana (işverene) karşı açılacak tazminat davasında da uzamış ceza zamanaşımı uygulanır (iş kazası tazminat davası rehberi).

Zamanaşımı Def'ine Karşı Cevaba Cevap Stratejisi Nasıl Kurulur?

Zamanaşımı bir def'i olduğundan hâkim tarafından resen gözetilmez; davalı tarafından cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Davalı "olaydan itibaren 2 yıl geçti, dava zamanaşımına uğradı" def'inde bulunduğunda davacı vekili cevaba cevap dilekçesinde:

• Eylemin TCK'daki hangi suç tipine (ör. TCK m.89 taksirle yaralama veya TCK m.85 taksirle öldürme) vücut verdiğini,
• TCK m.66/1-e (8 yıl) veya m.66/1-d (15 yıl) uyarınca uzamış ceza dava zamanaşımının geçerli olduğunu,
• Ceza mahkemesi kararının hukuk davasına etkisini (TBK m.74 rehberi) ve ilgili Yargıtay kararlarını (emsal karar arama) birlikte sunmalıdır.

Kopyalanabilir TBK m.72 Uzamış Ceza Zamanaşımı Analiz ve Dilekçe Komutu

Olay Bilgileri:
- Haksız fiil / kaza tarihi: [...]
- Zararın ve failin öğrenildiği tarih: [...] / Dava (veya ıslah) tarihi: [...]
- Olaydaki suç unsuru (Yaralama / Ölüm / Dolandırıcılık / Güveni Kötüye Kullanma vb.): [...]
- Davalıların sıfatı (Fail / İşleten / İşveren / Sigorta Şirketi): [...]

Görev:
1. TBK m.72/1 (varsa KTK m.109/2) ve TCK m.66 uyarınca bu olayda uzamış ceza zamanaşımı süresinin kaç yıl olduğunu ve hangi tarihte dolacağını hesapla.
2. Davalının 2 yıllık zamanaşımı def'ini çürüten, Yargıtay HGK ilkelerine dayalı Cevaba Cevap / Zamanaşımı Def'ine Beyan Dilekçesi bölümünü UYAP UDF formatına uygun olarak yaz.

Bu komutu kendi dosyanızda çalıştırmak ve Yargıtay kararlarıyla desteklenmiş dilekçe üretmek için SmartHukuk avukat çalışma alanını kullanabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Islah dilekçesine karşı zamanaşımı def'i ileri sürüldüğünde uzamış ceza zamanaşımı ıslahı korur mu?

Evet. Kısmi davada dava dilekçesiyle istenmeyen bakiye alacak kısmı için zamanaşımı işlemeye devam eder; ancak olayda 8 veya 15 yıllık uzamış ceza zamanaşımı geçerliyse, ıslah tarihi itibarıyla bu uzamış süre dolmadığı müddetçe davalının ıslaha yönelik zamanaşımı def'i reddedilir.

Şikâyet süresi geçmişse veya şikâyetten vazgeçilmişse uzamış zamanaşımı yine uygulanır mı?

Evet. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre uzamış ceza zamanaşımı eylemin soyut olarak suç niteliği taşımasına bağlıdır; şikâyet süresinin geçmesi veya şikâyetten vazgeçilmesi yalnızca kamu davasının açılmasını engeller, hukuk davasında uzamış sürenin uygulanmasını engellemez. Failin ölümü veya af gibi diğer düşme sebeplerinin etkisini somut dosyada güncel içtihatla ayrıca kontrol edin.

Sadece maddi hasarlı trafik kazasında 2 yıl geçtikten sonra dava açılabilir mi?

Kimsenin yaralanmadığı, yalnızca araç hasarı bulunan trafik kazalarında taksirle mala zarar verme TCK'da suç olmadığından uzamış ceza zamanaşımı uygulanmaz; zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıllık (ve her hâlde kaza tarihinden itibaren 10 yıllık) süre geçerlidir.

Rücu davalarında uzamış ceza zamanaşımı süresi uygulanır mı?

TBK m.73 uyarınca rücu istemi, tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her hâlde 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar; rücu ilişkisinde doğrudan haksız fiil failine karşı açılan davalardan farklı zamanaşımı kuralları dikkate alınır.

Resmî Kaynaklar

• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72 (mevzuat.gov.tr)
• 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu m.66 (mevzuat.gov.tr)
• 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.109 (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (yargitay.gov.tr)

Son kaynak kontrolü: 31 Ekim 2026. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlığınız için avukatınıza danışın.