Ceza Mahkemesi Kararının Hukuk Davasına Etkisi (TBK m.74): Bağlayıcılık ve Maddi Vakıa Rehberi 2026

Kısa cevap: Türk Borçlar Kanunu m.74 uyarınca hukuk hâkimi, ceza mahkemesinin kusurun varlığına, ehliyete veya zararın miktarına ilişkin değerlendirmesiyle bağlı değildir; ancak ceza mahkemesinin kesinleşmiş kararında tespit edilen maddi vakıalar (fiilin işlenip işlenmediği ve failin kim olduğu) hukuk hâkimini doğrudan bağlar. Delil yetersizliğine dayalı beraat kararı ise hukuk hâkimini bağlamaz.

Trafik kazası, iş kazası, hakaret, kasten yaralama, güveni kötüye kullanma veya dolandırıcılık gibi hem suç hem de haksız fiil oluşturan olaylarda ceza davası ile tazminat/alacak davası paralel yürür. Avukatların dilekçe kurgusunda en sık karşılaştığı stratejik soru, ceza mahkemesindeki mahkûmiyet, beraat veya HAGB kararının hukuk mahkemesini ne ölçüde bağlayacağıdır. Bu rehber, Ekim 2026 itibarıyla TBK m.74 uygulamasını, Yargıtay'ın bağlayıcılık ölçütlerini ve dilekçe stratejisini açıklar.

TBK m.74 Uyarınca Ceza Kararının Hangi Kısmı Hukuk Hâkimini Bağlar?

TBK m.74 (eski BK m.53), hukuk hâkiminin bağımsızlığı ilkesi ile yargı kararları arasında çelişki doğmaması ilkesini dengeler. Hangi ceza kararının hukuk davasını nasıl etkilediği aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Hukuk Mahkemesi Ceza Davasının Sonucunu Bekletici Sorun (HMK m.165) Yapmalı mıdır?

Ceza davası henüz derdestken açılan tazminat davasında hukuk mahkemesinin ceza davasını bekletici sorun yapıp yapmayacağı uyuşmazlığın niteliğine göre değişir:

1. Maddi Vakıanın Tespiti Ceza Davasına Bağlıysa: Örneğin sahtecilik, dolandırıcılık, zimmet veya failin kimliğinin tartışmalı olduğu kasten yaralama/ölüm olaylarında, ceza mahkemesinin maddi vakıa tespiti hukuk hâkimini bağlayacağından Yargıtay yerleşik içtihadına göre ceza davasının kesinleşmesi bekletici sorun yapılmalıdır.
2. Sadece Kusur Oranı veya Tazminat Hesabı Tartışılıyorsa: Trafik kazası veya iş kazası gibi olayın meydana geliş biçiminin sabit olduğu, yalnızca kusur dağılımı ve hesap raporunun tartışıldığı dosyalarda hukuk hâkimi kendi uzman bilirkişi heyetinden rapor alarak davayı sonuçlandırabilir.

TBK m.74 Dilekçelerde Nasıl İleri Sürülür? (Davacı ve Davalı Stratejisi)

• Davacı (Zarar Gören) Vekili İçin: Sanık ceza davasında delil yetersizliğinden veya kast yokluğundan beraat etmişse, dilekçede ceza hukukunun ispat standardı ile özel hukukun kusur sorumluluğu arasındaki fark vurgulanmalı; TBK m.74 uyarınca beraat kararının hukuk hâkimini bağlamadığı belirtilerek bağımsız kusur ve hesap raporu talep edilmelidir. Sanık mahkûm olmuşsa, kesinleşmiş mahkûmiyet ilamındaki maddi vakıanın tartışılamayacağı ileri sürülmelidir.
• Davalı Vekili İçin: Sanık hakkında CMK m.223/2-b uyarınca fiilin sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması nedeniyle kesinleşmiş beraat kararı varsa, bu kararın maddi vakıa yönünden hukuk hâkimini kesin olarak bağladığı savunulmalıdır.

Konuyla ilgili güncel Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 4. Hukuk Dairesi kararlarını emsal karar arama motorumuzdan sorgulayabilir; uzamış zamanaşımı boyutunu haksız fiilde uzamış ceza zamanaşımı TBK m.72 rehberimizde inceleyebilirsiniz.

Kopyalanabilir TBK m.74 Beyan ve İtiraz Dilekçesi Komutu (Prompt)

Olay ve Dosya Bilgileri:
- Hukuk Mahkemesi ve Dosya Konusu: [...]
- Ceza Mahkemesi Kararı (Mahkûmiyet / CMK 223/2-b Beraat / CMK 223/2-e Delil Yetersizliği Beraat / HAGB): [...]
- Ceza kararının kesinleşme durumu ve maddi vakıa tespiti: [...]
- Müvekkilin hukuk davasındaki sıfatı (Davacı / Davalı): [...]

Görev:
1. TBK m.74 ve Yargıtay yerleşik içtihadı çerçevesinde ceza mahkemesi kararının bu hukuk davasını maddi vakıa, kusur ve tazminat miktarı yönünden bağlayıp bağlamadığını analiz et.
2. Müvekkilin sıfatına göre mahkemeye sunulacak "Ceza Dosyası Kararının Etkisine ve Bilirkişi İncelemesine İlişkin Beyan Dilekçesi" taslağını UYAP UDF formatına uygun başlıklarla oluştur.

Bu komutu kendi dosyanızdaki ceza kararıyla çalıştırmak için SmartHukuk avukat çalışma alanını kullanabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Ceza mahkemesinde delil yetersizliğinden beraat eden kişiye karşı tazminat davası kazanılabilir mi?

Evet. TBK m.74 uyarınca delil yetersizliğine (CMK m.223/2-e) dayanan beraat kararı hukuk hâkimini bağlamaz. Hukuk mahkemesi mevcut delilleri ve kusur durumunu özel hukuk ispat kurallarına göre yeniden değerlendirerek maddi ve manevi tazminata hükmedebilir.

Ceza mahkemesindeki bilirkişi kusur raporu hukuk hâkimini bağlar mı?

Hayır. Ceza mahkemesinde alınan kusur raporları hukuk hâkimini bağlamaz. Ancak ceza mahkemesi kararının dayandığı maddi vakıa ("araç kırmızı ışıkta geçti" veya "imza sanığın eli ürünüdür" gibi somut olgu tespiti) kesinleşmişse hukuk hâkimi bu maddi olguyla bağlıdır; kusur oranını ise kendi alacağı bilirkişi raporuyla serbestçe belirler.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı hukuk davasını nasıl etkiler?

HAGB kararı maddi anlamda kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü olmadığından TBK m.74 anlamında hukuk hâkimini doğrudan bağlamaz. Bununla birlikte ceza soruşturması ve kovuşturması sırasında toplanan deliller, kamera kayıtları ve sanık beyanları hukuk mahkemesinde takdiri delil olarak dikkate alınır (HAGB 2026 düzenlemesi rehberi).

Ceza mahkemesinde verilen zamanaşımı nedeniyle düşme kararı hukuk davasını etkiler mi?

Ceza davasının dava zamanaşımı veya genel af nedeniyle düşmesine karar verilmiş olması maddi vakıanın işlenmediğini göstermediğinden hukuk hâkimini bağlamaz; hukuk mahkemesi kendi delillerini toplayarak tazminat sorumluluğunu karara bağlar.

Resmî Kaynaklar

• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu m.74 (mevzuat.gov.tr)
• 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.223 (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (yargitay.gov.tr)

Son kaynak kontrolü: 31 Ekim 2026. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlığınız için avukatınıza danışın.