10. Hukuk Dairesi 2024/14337 E. , 2025/1871 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :İş Mahkemesi SAYISI : 2022/123 E., 2023/198 K. İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının ...'e ait iş yerinde 01.04.1987 tarihinde işe başladığını, işe giriş bildirgesi düzenlenerek kuruma verildiğini, davacı tarafından 25.01.2019 tarihli dilekçe ile emekli aylığı bağlanması talebiyle kuruma başvurulduğunu, kurumun 17.04.2019 tarihli cevabı yazısı ile emeklilik şartlarını taşımadığını, talebin reddine karar verildiğinin bildirildiğini beyanla davanın kabulü ile davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 01.04.1987 tarihi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP Davalı Kurum vekili, davacının ilk işe giriş tarihinin 01.04.1987 olduğu görülmüşse de davalı iş yerinden kuruma verilmiş dönem bordrosu ile çalışmaları bildirilmediğinden sigortalı çalışmasının olmadığını, bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için işe giriş bildirgesinin yeterli olmayıp çalışma olgusunun varlığının da zorunlu olduğunu, bu tür davaların kamu düzenini ilgilendirdiğinden özel bir duyarlılıkla araştırılması gerektiğini, çalışma olgusu her tür kanıt ile ispatlanabilirse de yazılı deliller aranmalı ve tanıkların yazılı belgeleri destlemesi gerektiğini, tanıkların mümkün olduğu kadar çalışmalarının geçtiği dönemde o iş yerindeki kişilerden seçilmesi gerektiğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin 12.04.2021 tarihli kararı ile davanın kabulü ile davacının 210580.35 sicil sayılı iş yerinde 01.04.1987 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle en az (1) gün çalıştığının, sigortalılık başlangıç tarihinin 01.04.1987 olduğunun tespitine, karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin 12.04.2021 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 21.09.2021 tarihli kararıyla başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA KARARI A. Bozma Kararı Bölge Adliye Mahkemesinin 21.09.2021 tarihli kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairenin 24.01.2022 tarihli kararı ile "..Dosya kapsamında, işe giriş bildirgesinin dava dışı işveren ... iş yerinden verildiği, bu iş yerinin 01.04.1987 tarihinde kanun kapsamına alındığı ve 09/09/1987 tarihinde ise kanun kapsamından çıktığı, mahiyetinin inşaat işi, adresinin 335 Sok. No: 32 ..../İzmir olduğu anlaşılmaktadır. Mahkemece dosyada dinlenen tanık anlatımları ile karar verilmiş ise de karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. Mahkemece yapılacak iş; davacıya davası açıklattırılmalı, işe giriş bildirgesinin verildiği inşaat iş yerinde hangi işi yaptığı, kimlerle birlikte çalıştığı yönünden beyanına başvurularak bu kişilerin tespiti ile ifadelerine başvurulmalı, çalışılan söz konusu inşaatın başlangıç ve inşaatın ne zaman bittiğine ilişkin gerekli araştırmalar yapılmalı, dosya kapsamından inşaat yapılan binada 1987 yılından beri oturanların bulunduğu komşu iş yeri araştırması ile anlaşılması karşısında, binada oturanların tespit edilerek yeteri kadarının ifadesine başvurulmalı ve eylemli çalışmanın var olup olmadığı, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir. ..." gerekçesiyle karar bozulmuştur. B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "..Mahkememizce bozma ilamı uyarınca Buca İlçe Emniyet Müdürlüğüne işe giriş bildirgesinin bir örneği ekli müzekkere yazılarak işe giriş bildirgesinde belirtilen ''335 Sokak No:32 Şirinyer-Buca'' adresinde inşaatın tamamlanması sonrasında oluşan apartmanda 1987 yılından beri oturup, halen oturmaya devam eden kat maliklerinin kiracıların ve apartman görevlisinin isim ve adreslerinin araştırılarak bilgi ve tanıklık yapabilecek kişi isimlerinin bildirilmesi istenmiş, Buca İlçe Emniyet Müdürlüğü Şirinyer Polis Merkezi Amirliğinin 22.09.2022 tarihli cevabi yazısı ekinde adresteki apartmanda 1987 yılından beri oturan kişilerin veya apartman görevlisinin bulunmadığı, en eski oturan kişinin de davacıyı tanımadığını beyan ettiği, çevrede yapılan araştırmada şahsı tanıyan bilen olmadığı yönünde tutanak düzenlendiği görülmüştür. Bozma ilamı uyarınca İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına işe giriş bildirgesinin bir örneği gönderilmek suretiyle müzekkere yazılarak sigorta işe giriş bildirgesinde bildirilen ''335 Sokak No:32 Şirinyer-Buca'' adresindeki inşaatın ne zaman başladığı, ne zaman bittiğine ilişkin elinizde bulunan belgelerin, verilen inşaat ruhsatının, inşaat bitiminde verilen oturma ruhsatının ve diğer tüm bilgi ve belgelerin bir örneğinin mahkememize gönderilmesi istenmiş, Buca Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğünce verilen 01.03.2023 tarihli cevabi yazı ekindeki işe giriş bildirgesinde belirtilen adresteki yapı sahibi ... ve .... olan inşaata ilişkin 08.04.1985 tarihli yeni bina inşaatına ilişkin inşaat ruhsatnamesi, 08.04.1985 tarihli inşaatın zemin katındaki tadilat için verilen 29.01.1987 tarihli inşaat ruhsatnamesi ve 08.04.1985 tarihli inşaat ruhsatnamesine istinaden verilen 18.06.1987 tarihli yapı kullanma izin belgesi örneği dosya arasında bulundurulmuştur. 18.06.1987 tarihli yapı kullanma izin belgesinde inşaatın başladığı tarihin 08.04.1985, inşaatın bittiği tarihin de 04.06.1987 tarihi olarak belirtildiği görülmüştür. Mahkememizce Yargıtay Bozma İlamı uyarınca davacının beyanları alınmış, davacı asil ... 26.01.2023 tarihli duruşmada alınan beyanında; "Ben işe giriş bildirgesinin verildiği inşaat iş yerinde amelelik yapıyordum. Harç hazırlıyordum. El arabasıyla hazırladığım harcı ustalara veriyordum. Ustalar da sıva yapıyorlardı. Benim çalıştığım bu inşaatta ..., ... isimli iki kardeş çalışıyordu. ... ile ... sıva ustası idi. Sıva yapıyorlardı. ... ile ... isimli iki çalışan daha vardı. Ancak ....ile İlyas vefat ettiler. .... ile ... da sıvacıydı. İnşaatın kaba inşaatı bitmişti. Biz inşaatın sıva işini yapıyorduk. İnşaatta benden başka harç karan yoktu. Yaptığımız inşaat bittikten sonra o inşatta oturanlardan kimseyi tanımıyorum, onlar da beni tanımazlar. O inşaatın önünde yol vardı. Arkası ve yanında evler vardı. Ben bu evlerde oturanlardan kimseyi tanımıyorum. Onlar da beni tanımazlar. İnşaat 1987 yılının Nisan ayında başlamıştı. Ben o inşaatta 3,5 - 4 ay çalıştım. İşin sahibi ... idi. ... vefat etti, biz ücretimizi .... alıyorduk. Mahmut ustalardan birine ücretimizi veriyordu, ustalar da bize paylaştırıyordu. Ben bu celse okunan Buca Emniyet Müdürlüğünün yazı cevabında belirtilen Halis Yücel isimli kişiyi tanımıyorum. " şeklinde beyanda bulunmuştur..Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; yapılan araştırmalara rağmen davacı tarafça dinletilen, ancak, hizmet cetvellerinde dava dışı işveren ...'e ait 210580.035 sicil numaralı iş yerinden bildirimleri bulunmayan tanıklar ... ile ... dışında davacının çalışmasına tanıklık edebilecek başkaca kişiler temin edilememiş ise de dinletilen bu tanıkların bildirge tarihinde davacı ile birlikte çalıştıklarını belirttikleri iş yerinin .... isimli işverenin kendi apartmanı olduğuna dair somut beyanlarının bulunması, gerçekten de yapı ruhsatnamesine göre yapı sahiplerinin ... ve .... isimli kişiler olması, davacının sigorta sicil numarasının 1987 yılına ait serilerden olması, dosya arasında mevcut yapı kullanma izin belgesine göre söz konusu inşaatın başlangıç tarihinin 08.04.1985, bitiş tarihinin de 04.06.1987 olması sebebiyle bildirge tarihinin inşaatın fiilen devam ettiği tarih aralığında bulunması karşısında davacının bildirge tarihinde hizmet akdine tabii 1 günlük çalışma olgusunun varlığının ispatlandığı.." gerekçesiyle davanın kabulüne, davacının 2105.... sicil sayılı iş yerinde 01.04.1987 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle en az (1) gün çalıştığının, sigortalılık başlangıç tarihinin 01.04.1987 olduğunun tespitine karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davalı Kurum vekili, davanın reddinin gerektiğini beyanla karara karşı temyiz talebinde bulunmuştur. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir. 1.Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2., 6., 9., 79., 108. hükümleridir. Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının iş yerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır. Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği iş yerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir. Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir. Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu iş yeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanun'lar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir. 2.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada,mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. 3.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, bozma ilamı gereği inşaat konulu iş yerine dava konusu dönemde komşu iş yeri ve çalışanlarının tespiti için emniyet vasıtasıyla yapılan araştırmada komşu iş yeri tespit edilemediği, SGK, belediye ve vergi dairesi vasıtasıyla komşu iş yeri araştırması yapılmadığı öte yandan gelen inşaat ruhsatı bilgilerine göre inşaatın 08.04.1985, bitiş tarihinin de 04.06.1987 tarihleri arasında devam ettiğinin dolayısıyla talep konusu 01.04.1987 tarihinde inşaatın fiilen devam ettiğinin anlaşıldığı,hükme esas alınan davacı tanıkları ... ve ...'in iş yerinden sigortalılık bildirimlerinin ve işe giriş bildirgelerinin de olmadığının anlaşıldığı, böylelikle fiili çalışmayı ortaya koymaya yeterli delil bulunmamasına karşın Mahkemece anılan tanık beyanları ile dosyadaki diğer deliller değerlendirilmek suretiyle eksik inceleme ve araştırmaya dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır. 4.Buna göre Mahkemece, SGK,vergi dairesi ve belediye vasıtasıyla komşu iş yeri ve kayda geçen çalışanları tespit edilerek çalışma ve vergi kayıtları getirtilerek beyanlarına başvurulmalı, komşu iş yerinin tespit edilememesi halinde davacının çalışmasını bilebilecek olan kişilerin kimler olabileceği taraflardan sorularak bu kişilerin de sigortalılık kayıtları getirtilerek dinlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle, davacının iş yerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir. Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
VII. KARAR Açıklanan sebeple, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 12.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.