6. Hukuk Dairesi 2025/436 E. , 2025/3043 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/192 E., 2024/935 K. İLK DERECE MAHKEMESİ: Ankara 38. Asliye Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2021/438 E., 2023/337 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekilince duruşmalı, davalı vekili ve fer'i müdahil vekilince duruşmasız olarak temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 23.09.2025 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir. Belli edilen günde davacılar vekili Avukat ... ile davalı vekili Avukat ...'nin gelmiş olmalarıyla duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen saatte Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı yüklenici vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili iş ortaklığı ile davalı DSİ arasında 27.03.2012 tarihinde ... Barajı 2. Kısım (... Tüneli) Yapım İşine dair sözleşme imzalandığını, işin yapılacağı yer, işin şartları, kullanılacak yöntem ve ekipmanlar v.s gibi hususların sözleşme öncesinde münhasıran idarece tespit edildiğini, tünel açma çalışmaları esnasında 21.04.2015 tarihinde sağ tünelin 4668,70 metresinde metan (doğalgaz) parlaması meydana geldiğini ve tünel içerisine gelen yüksek basınç ve debili doğalgaz nedeniyle tünel açma faaliyetlerinin durdurulduğunu, tünel açma makinesinin tünelde %80 oranında hasar gördüğünü ve mevcut yerinde tamiri veya tünelden çıkarılmasının imkansız hale geldiğini, sözleşmenin idarenin kusurlu olduğu imkansızlık nedeniyle sona erdiğini, davalının müvekkilinin bütün zararlarını gidermek zorunda olduğunu, fiili müspet zararlarının (TBM maliyeti, bant, konveyör, yedek parça, segment atölyesi, tünel havalandırma, şantiye prefabrik tesisler, elektrik makinesi, OFK cihazları, TMB aparatları, şantiye giderleri) KDV hariç toplam 54.119.294,51 TL olduğunu, ayrıca sözleşmenin 28.3 maddesi uyarınca müvekkilinin hak ettiği tazminat tutarının da 3.172.835,90 TL olduğunu belirterek sözleşmenin davalının kusurlu olduğu imkansızlık nedeniyle sona erdiğinin tespitiyle uğranılan zarardan şimdilik 300.000,00 TL'nin tahsilini talep etmiş, 21.06.2019 tarihli ıslah dilekçesiyle taleplerini KDV hariç 48.387.144,14 TL’ye çıkarmıştır. Feri müdahil ... vekili dilekçesinde özetle; müvekkilince sigortalanan tünel açma makinesinin kullanılamaz duruma gelmesi neticesinde bedelinin sigortalıya ödendiğini, kazanın davalı idarenin kusurundan kaynaklanması nedeniyle sigortalıya ödenen 22.897.751 TL'nin tahsili için Diyarbakır 1. İdare Mahkemesinin 2016/611 esasında tam yargı davasının açıldığını ve davanın derdest olduğunu, eldeki iş bu davada ise talep olunan zararların idare mahkemesinde talep edilen zararı da kapsadığını belirterek, davalı idarenin kusurunun ispatı yönünden davacı yanında davaya müdahale talebinde bulunarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; ... Sigorta Şirketince müvekkili idare aleyhine Diyarbakır 1. İdare Mahkemesinde 2016/611 esasında dava açılarak tünel kazma makinası inşaatında meydana gelen zarara karşılık sigortalısına ödenen 22.897.751 TL'nin tahsilinin talep edildiğini, davacının zararı sigorta şirketince karşılandığından yeniden idareden talep edilmesinin hukuka aykırı olduğunu, sondaj ve yeni güzergah çalışmalarının devam ettiğini, işin devamının imkansız olduğu sonucuna varılması halinde işin zaten tasfiye edileceğini, davacıya tüm ihale dökümanı, jeoteknik ve jeolojik raporlar vs.nin verildiğini, davacının bunlara herhangi bir itirazının olmadığını, sözleşme eki birim fiyat tariflerinde "BT-01 Tünel Açma Makinesi (TBM=TAM) kullanılacak..." tünel kazısı ve beton kaplaması yapılması pozuna ait "Birim Fiyata Dahil Olan Giderler" başlığı altında "TAM'ın ilerlemesi sırasında zemin durumunu önceden incelemek için tünel aynasından yatay veya istenilen açıda karotlu veya karotsuz araştırma sondajı yapılması..." denilerek tünelde sondaj çalışmasının yapılması gerektiğini ve bunun da birim fiyata dahil olduğunun hükme bağlandığını, tünelde yüklenici tarafından bahse konu sondaj çalışmaları dikkate alınarak ilerleme sağlanmadığını ve kazanın meydana geldiğini, idarenin kazada kusuru olmadığını, yüklenicinin imalatları sözleşme ve eklerine uygun şekilde yapmadığının anlaşıldığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile düzenlenen raporda davacı yüklenicinin %40, davalı idarenin %60 oranında kusurlu olduğu, bu kusur oranına göre davacının talep edebileceği tazminat tutarının 29.577.407,48 TL olarak hesap edildiği, söz konusu bilirkişi raporunun denetime ve hükme elverişli olduğu, netice olarak taraflar arasındaki sözleşme gereğince kararlaştırılan işin tamamlanmasının meydana gelen doğalgaz parlaması sebebiyle imkansız hale geldiği ve bu sebeple sözleşmenin sonra erdiği anlaşılmakla davacının ıslah talebi de nazara alınarak davanın kısmen kabulü ile, taraflar arasındaki 27.03.2012 tarihli ... Barajı İletim Kanalı 2. Kısım işine ait yapım işi sözleşmesinin sona erdiğinin tespiti ile toplam 29.577.407,48 TL tazminatın; 300.000,00 TL'sinin dava, kalan 29.277.407,48 TL'sinin ise 21.06.2019 ıslah tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekillerince istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile sözleşmenin tarafların ortak kusuruyla ifasının imkansız hale gelmiş olması nedeniyle kâr kaybı talep edilemeyeceğinden bilirkişilerce hesaplanan 49.295.679,14 TL'den 8.360.409,35 TL kâr kaybının mahsubu ile kalan 40.935.269,79 TL üzerinden davalı idarenin %60 kusur oranına isabet eden 24.561.161,87 TL üzerinden davanın kısmen kabulüne karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulmasının doğru olmadığı, ayrıca davacı tarafça dava tarihinden önce 29.04.2016 tarihli yazıyla davalıdan talepte bulunulduğu, bu yazının davalıya tebliğine ilişkin dosyada bilgi ve belge bulunmamakla birlikte davalı tarafça yüklenicinin 29.04.2016 tarihli yazısı ilgi tutularak 02.06.2016 tarihli yazıyla talebe karşı çıkıldığı anlaşılmakla hükmolunan alacağa 02.06.2016 tarihinden itibaren faiz yürütülmesi gerekirken dava ve ıslah tarihinden faiz yürütülmesinin de doğru olmadığı gerekçesiyle taraf vekilleri ile feri müdahil vekilinin istinaf başvurularının kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulü ile, taraflar arasındaki 27.03.2012 tarihli ... Barajı İletim Kanalı 2. Kısım işine ait yapım işi sözleşmesinin sona erdiğinin tespiti ile 24.561.161,87 TL'nin 02.06.2016 temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.
V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri 1. Davacı yükleniciler vekili temyiz dilekçesinde; a. Müvekkilinin herhangi bir kusurunun söz konusu olmadığını, davalı idarenin uyuşmazlığa konu iş için ihaleye çıkmadan önce üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmediğini, ifa imkansızlığına sebebiyet veren gaz varlığının müvekkilinin kendi başına öngörebileceği bir veri olmadığını beyan etmektedir. 2. Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde; a. Davacı yüklenicinin tünel içinde gaz ölçümlerini yapmadığını, sözleşme imzalandıktan sonra da gerekli jeolojik çalışmaların yüklenici tarafından yapılması gerektiğinin sözleşmede yer aldığını, b. Davacının çalışanları tarafından cihazın gaz sebebiyle ötmesine müteakip alarmın bilinçsizce kapatılması ve gaz kokusu alınmasına rağmen kaynak makinesi ile kıvılcım meydana getirilmek suretiyle kazaya sebep olunduğundan idare bakımından illiyet bağının kesildiğini beyan etmektedir. 3. Feri müdahil vekili temyiz dilekçesinde özetle; gerçekleşen riziko nedeniyle ... Kiralama A.Ş. tarafından uğranılan zararın tazmininin talep edildiğini, müvekkil tarafından toplam 6.990.000 Euro ödeme yapıldığını, TTK’nın 1472. maddesi uyarınca, sigortacının sigorta tazminatını ödemesi halinde sigortalının haklarına halef olacağını, Ankara 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2021/793 Esas sayılı dosyasında iş bu davanın taraflarına karşı dava açıldığını beyan etmektedir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, imkansızlık sebebiyle oluşan zararların tazmini istemine ilişkindir. 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı ... feri müdahil vekillerinin tüm, davalı idare vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir. 2. 6100 sayılı HMK’nın “Taleple Bağlılık” başlıklı 26. maddesinin birinci fıkrasında; “Hakim tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir” hükmüne yer verilmiştir. Somut olayda, yargılama aşamasında alınan 24.10.2018 tarihli birinci bilirkişi kurulu raporu ile davacı yüklenicinin talep edebileceği tazminat turarı KDV hariç 48.387.144,14 TL hesaplanmış, davacı yüklenici de 21.06.2019 tarihli dilekçesi ile talebini bu miktar üzerinden ıslah etmiştir. Mahkemece yine yargılama aşamasında ikinci bilirkişi kurulundan tazminat ve kusur durumunun değerlendirilmesi için rapor alınmış, bu bilirkişi kurulu tarafından 49.295.679,14 TL tazminat hesaplanmıştır. Mahkemece yapılan yargılama sonunda, hesaplanan 49.295.679,14 TL tazminattan, davalı idarenin zarar verici olayda %60 oranında kusurlu olduğu kabul edilerek 29.577.407,48 TL’nin davalı idareden tahsiline karar verilmiş, verilen kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi sonucunda Bölge Adliye Mahkemesince ikinci bilirkişi kurulunca hesaplanan 49.295.679,14 TL tazminat kabul edilerek, sözleşmenin imkansızlık nedeniyle sona ermesi durumunda davacı yüklenicinin kâr kaybı talep edemeyeceği gerekçesiyle bilirkişi kurulu tarafından hesaplanan 8.360.409,35 TL kâr kaybı mahsup edilerek 40.395.269,79 TL tazminat hesabı yapılarak, yapılan bu tazminat hesabından davalı idarenin %60 oranında kusurlu olduğu gerekçesiyle 24.561.161,87 TL üzerinden ihtar tarihi dikkate alınarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, az yukarıda belirtildiği üzere hakim talepten fazlasına hükmedemeyeceğinden davacı 21.06.2019 tarihli ıslah dilekçesi ile 48.387.144,14 TL talep ettiğinden bu miktar üzerinden 8.360.409,35 TL kâr kaybı alacağı mahsup edilerek bulunan 40.026.734,79 TL üzerinden davalı idarenin %60 oranında kusurlu olduğu kabul edilerek 24.016.040,87 TL üzerinden davanın kabulü gerekirken, talebi aşar şekilde karar verilmiş olması bozmayı gerektirmiştir. Ne var ki, bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı HMK'nın 370/2 hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerekmiştir.
VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Davacılar ve feri müdahil vekillerinin tüm, davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine, 2. Davalı idarenin Bölge Adliye Mahkemesi kararına yönelik temyiz itirazının kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının, hüküm fıkrasının “3” numaralı bendinde yer alan “24.561.161,87” ibaresinin çıkartılarak yerine “24.016.040,87” ibaresinin yazılmasına, yine hüküm fıkrasının “7” numaralı bendinde yer alan “853.611,62” çıkartılarak yerine “846.160.408,70” ibaresinin yazılmasına, yine hüküm fıkrasının “8” numaralı bendinde yer alan “846.259,82” çıkartılarak yerine “849.711.032,70” ibaresinin yazılmasına, yine hüküm fıkrasının “9” numaralı bendinde yer alan “7.141,48TL” çıkartılarak yerine “6.983,88” ibaresinin yazılmasına, yine hüküm fıkrasının “10” numaralı bendinde yer alan “2.606,80” çıkartılarak yerine “2.666,08” ibaresinin yazılması suretiyle hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, Peşin alınan harçların istek halinde davacılar ile fer'i müdahile iadesine, 28.000,00 TL duruşma vekâlet ücretinin davacılardan alınarak, Yargıtaydaki duruşmada vekille temsil olunan davalıya verilmesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 23.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.