11. Hukuk Dairesi 2025/765 E. , 2025/5874 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi SAYISI : 2021/1626 Esas, 2024/1700 Karar HÜKÜM : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : İzmir Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2021/33 E., 2021/194 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı asıl davada davacılar-karşı davada davalılar vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: KARAR
I. DAVA Davacılar vekili asıl dava dilekçesinde müvekkili şirketin TR 2014/... Y sayılı “.... Baskı Ünitesine Sahip Bir Kertme Makinası" başlıklı faydalı model belgesinin sahibi olduğunu, diğer davacının buluşun sahibi olduğunu, buluşun asıl amacının, çekmece ve mutfak dolap kapaklarında kullanılmak üzere kulp sisteminin yerine kullanılan oyukluğu oluşturan ve bu oyuk ve girintili yüzeylere kaplama yapan orta kayıt bir kertme makinası olduğunu, davalının müvekkilinin adına tescilli ve koruma altında bulunan faydalı modelinin satışa sunduğu 2. el makinalara sonradan monte etmek suretiyle ekleyerek internet sitesi üzerinden satışa arz ettiğini, müvekkil adına tescilli olan faydalı model sayesinde J KULP kapakları şeklinde tabir edilen ürünleri üretip satışını yaparak haksız kazanç sağladığını, maddi ve manevi olarak müvekkilinin zarara uğradığını ileri sürerek faydalı model ve tasarıma tecavüzün tespitine, önlenmesine, hukuka uygun şekilde kullanmış olsalardı ödemesi gereken lisans bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle şimdilik 10.000,00 TL maddi, 5.000,00 TL manevi tazminatın tespit tarihi olan 04.12.2020 tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte tahsiline, tecavüz oluşturan veya cezai gerektiren ürünler ile bunların üretiminde münhasıran kullanılan cihaz makina gibi araçlara tecavüze konu ürünler dışındaki diğer ürünlerin üretimini engellemeyecek şekilde el konulmasına, davalıların uhdesindeki cihaz ve makina gibi araçların üzerine monte edilmiş müvekkiline ait faydalı buluşun makinadan çıkarılarak imhasına karar verilmesini talep etmiş, karşı davaya cevap dilekçesinde; karşı davanın reddini istemiştir.
II. CEVAP 1.Davalı vekili asıl davaya cevap dilekçesinde; davacının davasına dayanak yaptığı sınai hak belgesi "tasarım"a ilişkin olmadığını, dava konusunun ve talep sonucunun "tasarım"a ilişkin olduğunu, talep sonucuyla bağlılık ilkesi gereğince, davacının "tasarım"a ilişkin sınai hak belgesi olmadığını ve davanın usulden reddini, tecavüzün varlığına delil olarak gösterilen noter e-tespit tutanağında yer alan fotoğraftaki ürünün müvekkilinin internet sitesi üzerinden veyahut herhangi bir mecradan satışa sunduğu bir ürün olmadığını, sözü edilen ürünün müvekkiline ait olmadığını, ürünün üreticisisinin Alman menşeli ... firması olduğunu, söz konusu ürünün dava dışı ..... Ltd. Şti.'e ait olduğunu, davanın dayanaksız olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir. 2.Karşı dava dilekçesinde asıl davalı/karşı davacı vekili; davaya dayanak olan davacı/karşı davalı tarafın 2014/15821 sayılı faydalı model belgesinin yenilik unsuru taşımadığını ileri sürerek hükümsüzlüğü ile sicilden terkinini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl dosya davacısı dava dilekçesinin sonuç kısmında tasarım olarak belirtmiş ise de davasının adına tescilli ... numaralı faydalı modele tecavüzün önlenmesi olduğu, 22.09.2021 tarihli bilirkişi raporunda da belirttiği üzere dosyaya sunulan 11.08.20 10... .01.2013 tarihli Youtube içeriğindeki ürünler karşısında asıl dosya davacısına ait ... numaralı faydalı modelin yeni olmadığı, karşı dava yönünden ... numaralı faydalı modelin hükümsüzlük şartlarını barındırdığı, hükümsüzlük geçmişe etki edeceğinden asıl dosya kapsamında davacının tecavüz iddialarının yerinde görülmediği gerekçesiyle asıl davanın reddine, karşı davanın kabulü ile ... numaralı faydalı modelin hükümsüzlüğü ile sicilden terkinine karar verilmiş, hüküm, asıl davada davacılar-karşı davada davalılar vekili tarafından istinaf edilmiştir.
IV. İSTİNAF Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile alınan bilirkişi raporunun somut olayın özelliklerine uygun, açık, anlaşılır, denetime elverişli, hüküm kurmaya yeterli ve dosya kapsamı ile uyumlu olduğu, davacıya ait faydalı modelin konusu olan makinenin yenilik kırıcı referanslardan farklı olarak J formlu oyuklara baskı yapıldığı belirtilse de, faydalı modele ait istemde oyuk formu ile ilgili bir kısıtlama olmadığı, istemin her türlü oyuk bölüme baskı yapabilen bir yapılanmayı koruduğu, dolayısıyla J formlu çizim kullanılmasının faydalı modelin istemi çerçevesinde sahibine koruma sağlamayacağı, incelemeye esas videodaki makinenin de oyuk ve kanallı yüzeylere şerit kaplama yapabildiği, dolayısıyla mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle asıl davada davacılar-karşı davada davalılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, hüküm, asıl davada davacılar-karşı davada davalılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.
V. TEMYİZ A. Dava ve Hukuki Nitelendirme Asıl dava; faydalı modele tecavüzün tespiti, önlenmesi, maddi ve manevi tazminat, karşı dava ise; faydalı modelin hükümsüzlüğünün tespiti istemine ilişkindir. B. Değerlendirme ve Gerekçe 1.6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (SMK) 142/1 maddesi "83 üncü maddenin birinci fıkrası hükmüne göre yeni olan ve 83. maddenin altıncı fıkrası kapsamında sanayiye uygulanabilen buluşlar, faydalı model verilerek korunur." hükmünü içermektedir. Buna göre; tekniğin bilinen durumuna dâhil olmayan buluşun yeni olduğu kabul edilir. Tekniğin bilinen durumu, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde, yazılı veya sözlü tanıtım yoluyla ortaya konulmuş veya kullanım ya da başka herhangi bir biçimde açıklanmış olan toplumca erişilebilir her şeyi kapsar. Başvuru tarihinde veya bu tarihten sonra yayımlanmış olan ve başvuru tarihinden önceki tarihli ulusal patent ve faydalı model başvurularının ilk içerikleri tekniğin bilinen durumu olarak dikkate alınır. Dolayısıyla tekniğin bilinen durumu uyarınca davaya konu faydalı modelin yenilik kriterinin ve koruma kapsamının değerlendirilmesi gerekmektedir. Korumanın kapsamı ise SMK'nın 89.maddesinde aynen; "(1) Patent başvurusu veya patentin sağladığı korumanın kapsamı istemlerle belirlenir. Bununla birlikte istemlerin yorumlanmasında tarifname ve resimler kullanılır. (2) İstemler, kullanılan kelimelerin verdiği anlamla sınırlı olarak yorumlanamaz. Ancak istemler, koruma kapsamının tespitinde, buluşu yapan tarafından düşünülen fakat istemlerde talep edilmeyen, buna karşılık ilgili teknik alanda uzman bir kişi tarafından tarifname ve resimlerin yorumlanması ile ortaya çıkacak özellikleri kapsayacak şekilde genişletilemez. (3) İstemler, başvuru veya patent sahibine hakkı olan korumayı sağlayacak ve üçüncü kişilere de korumanın kapsamı açısından makul bir düzeyde kesinlik ifade edecek şekilde yorumlanır. (4) Patent başvurusunun sağladığı korumanın kapsamı, patentin verilmesine kadar geçen süre için başvurunun yayımlanmış olan istemleri ile belirlenir. Ancak patentin verildiği hâli veya itiraz veya hükümsüzlük işlemleri sonucunda değiştirilmiş hâli, koruma alanının genişletilmemiş olması şartıyla başvurunun sağladığı korumayı geçmişe dönük olarak belirler. (5) Patent başvurusunun veya patentin sağladığı koruma kapsamının belirlenmesinde, tecavüzün varlığının ileri sürüldüğü tarihte istemlerde belirtilmiş unsurlara eşdeğer nitelikte olan unsurlar da dikkate alınır. Bir unsur, esas itibarıyla istemlerde talep edilen unsur ile aynı işlevi görüyor, bu işlevi aynı şekilde gerçekleştiriyor ve aynı sonucu ortaya çıkarıyorsa, genel olarak istemlerde talep edilen unsurun eşdeğeri olarak kabul edilir. (6) İstemlerin kapsamını belirlemek için patentin verilmesi ile ilgili işlemler sırasında veya patentin geçerliliği süresince, koruma kapsamının belirlenmesinde patent başvurusu veya patent sahibinin beyanları dikkate alınır. (7) Patent, buluşla ilgili örnekler içeriyorsa istemler bu örneklerle sınırlı olarak yorumlanamaz. Özellikle ürün veya usulün sahip olduğu ilave özelliklerin patentte açıklanan örneklerde bulunmaması, bu örneklerde bulunan özellikleri kapsamaması veya bu örneklerde belirtilen her amaç veya özelliği gerçekleştirememesi hâllerinde, ürün veya usul istemlerle sağlanan koruma kapsamının dışında tutulmaz." şeklinde düzenlenmiştir. 2.Somut olaya gelindiğinde; davaya konu faydalı modelin konusu olan buluş; ahşap, MDP, kompozit malzeme, plaka formundaki ürünlerin üzerindeki oyuk ve kanallı yüzeylere şerit kaplama yapan orta kayıt kertme makinesinin baskı ünitesi ile ilgilidir. Faydalı modelin korunan özellikleri istemlerde belirtilmiş, istemlerin yorumlanması için de tarifname ve teknik resimlerle açıklanmıştır. İlk Derece Mahkemesince, 22.09.2021 tarihli bilirkişi raporuna itibar edilerek youtube içeriklerindeki ürünler karşısında asıl dosya davacısına ait 2014/15821 sayılı faydalı modelin yeni olmadığı, karşı dava yönünden ise 2014/15821 sayılı faydalı modelin hükümsüzlük şartlarını barındırdığı, hükümsüzlük geçmişe etki edeceğinden asıl dosya kapsamında davacının tecavüz iddialarının yerinde görülmediğinden bahisle asıl davanın reddine karşı davanın kabulü ile 2014/15821 sayılı faydalı modelin hükümsüzlüğüne karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesince de J formlu çizim kullanılmasının faydalı modelin istemi çerçevesinde sahibine koruma sağlamayacağı belirtilerek istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Ancak dava konusu faydalı modelin koruma kapsamına yönelik olarak, tüm istemlerin, buluşun amacına yönelik tarifname ve teknik resimlerle birlikte yorumlanarak, yapılan karşılaştırmada öncelikle tekniğin bilinen durumunun ortaya konulması ve tekniğin bilinen durumuna göre davaya konu faydalı modelin yenilik kriterinin koruma kapsamının değerlendirilmesi gerekmekte olup, yukarıda verilen mevzuat çerçevesinde tüm bu hususlar ile yeterli teknik değerlendirme içermeyen rapor doğrultusunda karar verilmesi doğru görülmemiştir. 3.Ayrıca davacı taraf, mahkemece yapılan tespitinin aksine, dava konusu olan ve makineye sonradan monte edilen bıçak şeklindeki bir aparatın ahşap dolap kapaklarında J şeklinde oyuk açarak bu oyuğun üzerine sert pvc malzemesini yapıştırdığını, aynı zamanda faydalı modele konu aparat ile dolap kapaklarında uygulanan oyuğun kulp görevi de gördüğünü, yenilik unsuru olduğunu aşamalarda belirtmiştir. Esasen dava konusu faydalı modelin istemi, her türlü oyuk ve kanallı yüzeye baskı yapabilen bir yapılanmadan bahsetmekte olup, oyuk formu ile ilgili bir kısıtlama bulunmamaktadır. Davacı tarafça kullanılan J ifadesi de, sadece faydalı modele konu makinenin işlevini tarif etmek için kullanılan bir benzetmeden ibarettir. 4.Bu durumda mahkemece, içerisinde mobilya sektöründe uygulamadan bir bilirkişinin de bulunduğu bir heyetten asıl davada davacı-karşı davada davalı yanın itirazlarını da karşılayacak şekilde denetime elverişli bir rapor alınarak öncelikle tekniğin bilinen durumunun ortaya konulması ve davaya konu faydalı modelin yenilik kriterinin koruma kapsamına yönelik teknik değerlendirmenin yapılması ve sonrasında oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, yeterli teknik açıklama içermeyen raporu gerekçe yaparak verilen kararın bozulmasına karar verilmesi gerekmiştir.
VI. SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, asıl davada davacılar-karşı davada davalılar vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesince verilen karara yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULARAK KALDIRILMASINA, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 373/1 hükmü uyarınca dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine, 02.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.