10. Hukuk Dairesi 2024/12603 E. , 2025/3390 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :İş Mahkemesi Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar davacılar, davalı Kurum ve davalı ... ... İnş. Oto Turz. Teks. ve .... .... Ltd. Şti. vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacı ...’in davalı şirket bünyesinde Ankara ili Bala ilçesi ... köyündeki çiftlikte 15 Mayıs 1990 tarihinde bakıcı olarak işe başladığını, bilahare çeşitli tarihlerde davalı şirketin Bala ilçesi ... köyündeki ve ... köyündeki Devekuşu besiciliği yapılan yerlerde bakıcı olarak, ... caddesi ... sokak No: 8 ... –Ankara adresindeki oto galeride ve daha sonra ... Mah. .... Cadde No: ... ... –Çankaya adresinde çeşitli hizmetlerde (..., temizlik hizmetleri gibi) çalıştırıldığını, ekte bir örneği sunulan sağlık ve vizite belgelerinden, davalı şirketin düzenleyerek vermiş olduğu 18.08.2001 tarihli belgeden bu durumun sabit olduğunu, davacının fiilen işe başlama tarihinin 15 Mayıs 1990 olmasına rağmen davalı şirket tarafından işe giriş tarihinin 1991 Ocak olarak Kuruma bildirildiğini ve sigorta primlerinin yatırılmamış olduğunu, davacının davalı firmada 15 Mayıs 1990 – 02.06.2011 tarihleri arasında aralıksız çalışmış olmasına rağmen sürekli girdi çıktı yapılmak suretiyle sigorta primlerinin bu süre zarfında ancak ara ara 3-5 ay yatırıldığını, 1999 yılından bugüne kadar ise hiç yatırılmadığını, davalı şirketin ... na şikayet edildiğini, ... davacıya verdiği cevapta davalı şirketin davete icap etmemesi nedeniyle hakkında idari para cezası uygulandığının başkaca yapılacak işlem olmadığının bildirildiğini, davacının en son 550,00 TL ücretle çalıştığını, çalışma süresi boyunca (15.05.1990 – 02.06.2011) devamlı asgari ücretin altında çalıştırıldığını beyanla, davacının davalı şirkette çalışma süresinin ve sigorta primine esas ücretinin asgari ücret üzerinden tespitine karar verilmesini talep etmiştir. 2.Davacı vekili birleşen dosya (Ankara 17. İş Mahkemesinin 2013/100 E, 2013/32 K ) dava dilekçesinde de davacının davalı şahıs (...) nezdindeki çalışma süresinin ve sigorta primine esas ücretinin asgari ücret üzerinden tespitine karar verilmesini talep etmiştir. 3.Davacı açıklama dilekçesinde; 15.05.1990 – 1994 arası ... işverenliğinde ... köyünde besi çiftliğinde, 1994-30.10.1996 arası ... işverenliğinde ... köyünde besi çitliğinde, 01.11.1996-31.08.1998 arasında ... işverenliğinde ... köyünde besi çitliğinde, 01.09.1998 – 2004/11 ay arası ... ... İnş. Oto. Tur. Tem. Ltd. Şti. bünyesinde ... sicil sayılı işyerinde ... işyerinde, 2004/11 den 02.06.2011'e kadar ... ... İnş. Oto. Tur. Tem. Ltd. Şti. bünyesinde araba yıkama, çay temizlik işlerinde çalıştığını iddia etmiştir.
II. CEVAP 1.Davalı ... ... İnş. Oto. Turz. Teks. ve .... San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının belirttiği ... sicil numarası ile kurulan davalı şirketin kuruluş tarihinin 18.05.1998 olduğunu, davacının 1990 yılından beri çalıştığı iddiasının yasal dayanağı olmadığını, davacının davalı şirket kurulduktan sonra aralıklı çalışmasının olduğunu, bu çalışmalarının Kuruma bildirildiğini, davacının 01.09.1998 ve 31.12.1999 tarihleri arasında ve 11.06.2011 tarihinden işten ayrıldığı döneme kadar davalı şirket bünyesinde fasılalı olarak çalıştığının doğru olduğunu, ancak bu hizmetleri dışında çalıştığı iddialarının doğru olmadığını, müvekkili şirketin dava dilekçesinde bahsedilen Bala ilçesi ... köyü, ... köyü ve ... köyünde hiçbir zaman faaliyet göstermediğini, davanın 5 yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığını, dava dilekçesi ekinde sunulan belgeleri de kabul etmediklerini ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir. 2.Davalı ... Kurum Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçmiş olduğunu, çalışma olgusunun kuşkuya yer bırakmayacak şekilde tespiti gerektiğini, Kurumun dava açılmasına sebebiyet vermediğini ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir. 3.Diğer davalı ... cevap dilekçesi sunmamıştır.
III. MAHKEME KARARI Mahkemenin 01.04.2015 tarihli 20117579 Esas 2015/390 karar sayılı kararı ile asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ Mahkeme kararına karşı davalı Kurum ve davalı ... ... İnş. Oto Turz. Teks. ve .... .... Ltd. Şti. vekilleri ve ... tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur. Yargıtay 21. Hukuk (kapatılan) Dairesinin 23.06.2016 tarihli, 2015/13365 Esas, 2016/10519 Karar sayılı kararı ile "Somut olayda, davacının ... besi çiftliği işyerinden 01.10.1990, 01.01.1994, 01.02.1996, şirket işyerinden ise 01.09.1998 tarihli işe giriş bildirgelerinin olduğu, ... şirket işyerinde 01.09.1998-10.10.2011 tarihleri arasında kesintili olarak sigortalı çalışmasının olduğu, davalı ...’ye ait ... sicil no.lu işyerinde 01.10.1990-30.04.1990, 01.01.1996-30.08.1996 tarihleri arasında sigortalı çalışmasının olduğu,şirketin 13.05.1998 tarihinde tescil edildiği, ... Çiftliğinin 18.10.1988 ila 30.06.1998 tarihleri arasında Kanun kapsamında olduğu, davalı ...’nin diğer davalı şirketin de ortağı olduğu ve aralarında organik bağ olduğu, iki ayrı işyerinin olduğu, besi çifttliklerinde ve şirkete ait büroda çalıştığı iddia edildiğinden tüm işyerleri için resen tespit edilecek komşu işyeri tanıklarının dinlenmeden, davacının bu sürelerde hangi işyerinde çalıştığının kesin olarak tespit edilmeden davacının çalışma olgusunun yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmediği anlaşılmaktadır. Yapılacak iş, öncelikle davacıya hangi tarihler arasında hangi çiftlikte ve işyerinde çalıştığının açıklatılarak, tüm işyerleri için ayrı ayrı Kurumdan sorulmak suretiyle veya zabıta araştırması ile tespit edilecek komşu işyerlerinde benzer işi yapan işlerle uğraşan işverenler veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların beyanlarına başvurarak sözkonusu dönemler içinde hangi işyerinde çalıştığı hususunun kesin olarak belirlenmesi, infazda tereddüt sağlamayacak şekilde davacının bu sürelerde hangi işyerinde çalıştığının hüküm fıkrasında gösterilmesi, davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek tüm deliller birlikte değerlendirilip, sonucuna göre karar vermekten ibarettir." gerekçelerine dayalı olarak karar bozulmuştur. Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının davalı şirkete ait ... sicil sayılı iş yerinde Kuruma bildirilen hizmetlere ek olarak 01.01.2000-30.09.2004 tarihleri arasında 1710 gün hizmet akdiyle çalıştığının tespitine, fazla talebin reddine, birleşen davanın reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri 1.Davalı ... İnş. Oto. Turz. Teks. ve .... San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili temyiz dilekçesinde; davanın hak düşürücü süreden reddi gerektiğini, verilen kararın eksik incelemeye dayalı hatalı olduğunu, Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporundaki tespitlerin hatalı olduğunu ileri sürmüştür. 2.Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; davanın ispatlanamadığını ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir. 3.Davacılar vekili temyiz dilekçesinde; dosya kapsamında dinlenen tanık beyanları uyarınca davanın ispatlandığını, birleşen dava yönünden davanın reddine karar verilmesinin hatalı olduğunu ileri sürmüştür. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık hizmet tespiti istemine ilişkindir. 1. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 2.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, iş yeri özlük dosyası temin edilip iş yerinin Kanun'un kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne iş yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır. 3.Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir. 4.İnceleme konusu eldeki davada, davacı 15.05.1990-02.06.2011 tarihleri arasında geçen ve Kuruma bildirilmeyen eksik hizmet sürelerinin tespitini talep etmiş, Mahkemece bozma sonrası yapılan yargılama sonucunda davacı tarafından dosyaya sunulan bir kısım vizite kağıtları nazarında, davanın kısmen kabulüne karar verilmişse de fiili çalışma olgusu tam olarak ortaya konulamadığından hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. Mahkemece, davacının çalışma olgusu ve süresi şüpheye yer bırakmayacak şekilde belirlenebilmiş değildir. Mahkemece davacının çalıştığını iddia ettiği davalı ...'a ait besi çiftlikleriyle ilgi olarak çiftliklerin büyüklüğüyle koruma ve bakım gerektirir varlıklar içerip içermediği, işyerinde belirtilen sürede bekçilik, sağım ve diğer işlerin yapılmasını gerektirir kapasitesinin bulunup bulunmadığı, hayvan üreticiliği yaptığı beyan edilen davalı işverenin esnaf oda, vergi veya sicil kaydı, ilçe tarım müdürlüğünde hayvan kaydı olup olmadığı, hayvanların tedavilerine ilişkin veterinerlerin olup olmadığı araştırılmalı, hayvan bakımı ile ilgili kişiler, çiftiliklerin adresleri davalı ...'tan sorulmalı, anılan kişilerin davacının iddiası kapsamında tanıklığına başvurulmalıdır. Ayrıca davalı ...'a ait, ... sicil sayılı dosyada işlem gören "besi çiftliği" mahiyetindeki iş yerinden davacı dışında, 1996/02 döneminde sigortalılık kaydı olduğu anlaşılan ... isimli kişinin de tanıklığına başvurulmalıdır. Yine davalıya ait büro iş yeri ile ilgili olarak, davalının iştigal alanı belirlenmeli, faaliyet alanına göre tanık olarak dinlenebilecek yeteri kadar kişi tespit edilerek, iş yerindeki faaliyet kapsamında çalışan olup olmadığı tespit edilmeli, toplanan deliller ışığında varılacak sonuç uyarınca karar verilmelidir. Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Mahkeme kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine, Dosyanın ve kararın bir örneğinin Mahkemesine gönderilmesine, 05.03.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.