10. Hukuk Dairesi 2024/10793 E. , 2025/607 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/1009 E., 2024/1347 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Sakarya 1. İş Mahkemesi SAYISI : 2021/373 E., 2023/546 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 01.07.2008 - 01.12.2013 tarihleri arasında davalı ... Konakları Site Yöneticiliği'ne ait adresinde bulunan işyerinde kapıcı sıfatı ile aralıksız çalıştığını, müvekkilinin 506 sayılı Yasa kapsamında 01.07.2008 - 01.12.2013 tarihleri arasında geçen çalışmalarının tespitine, davalı işyerindeki sigortalılık başlangıç tarihinin 01.07.2008 olduğunun ve bu süreler içinde yatmayan primlerinin davalı tarafından yatırılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; kurum kayıtlarının tetkikinde ... sicil numaralı dosyada işlem gören ... Konakları Site Yöneticiliği unvanlı işyerinin 01.08.2010 tarihi itibariyle kanun kapsamına alındığını, 01.08.2010 tarihinde re'sen kanun kapsamına alındığını, aynı tarihte fiilen çalıştığı tespit edilen davacı ...'nın işe giriş bildirgesinin Kurumca re'sen düzenlendiğini, davacıyla ilgili kayıtlar incelendiğinde davacının dava konusu işyerinden sigortalı bildiriminin bulunmadığını, hizmet tespiti davalarının kamu düzenini ilgilendirdiğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine dair karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında istinaf başvurusunun esastan reddi kararı verilmiştir.
V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde belirttiği hususları tekrar ederek, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık konusu; hizmet tespiti istemine ilişkindir. 1-Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10. (5510 sayılı Kanun’un m. 86/9.) maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.” 2-Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir.İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir.Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim,m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. 3-Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir. 4-Her ne kadar İlk Derece Mahkemesince davanın reddine dair karar verilmiş ise de, verilen karar eksik araştırma ve hatalı değerlendirmeye dayalıdır. Kurum denetim elemanları tarafından yapılan incelemede davacının, davalı iş yerinde 01.08.2010 tarihinde çalıştığı tespit edilmiş olup, sonrasında yapılan çalışmaya yönelik dinlenen komşu iş yeri tanıklarından bir kısmı tarafından, davacının eşi ile birlikte çalıştığı beyan edilmesi, buna göre, kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle resen araştırma ilkesine tabi hizmet tespiti davalarında isticvap değil, davanın somutlaştırması kapsamında davacının beyanının alınabileceği hususunun gözetilmeden, Mahkemece davacıya hatalı olarak isticvap davetiyesi çıkartılacak, davacının isticvap davetiyesine rağmen gelmemesinin de davacının aleyhine değerlendirilmesi doğru olmamıştır. Mahkemece komşu iş yeri tanıkları yeterince araştırılıp varsa, dinlenilmeli, ikamete yönelik muhtarlık ve nüfus kayıtları celp edilmeli, davacının davayı somutlaştırma yükü kapsamında beyanının alınması sureti ile ne iş yaptığı, kimlere hizmet verdiği, yaptığı hizmet dolayısı ile alış verişlerini nerede yaptığı hususları sorularak alış veriş yaptığı bakkal veya market tespit edilerek bu kişilerin de beyanı alınmalıdır. Tüm bu hususlar dikkate alındığında eksik araştırma ile davanın reddine dair karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.
VI. KARAR Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 14.01.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.