10. Hukuk Dairesi 2024/10347 E. , 2025/139 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/648 E., 2024/781 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Kızıltepe 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi SAYISI : 2023/124 E., 2023/1894 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... vekili ve davalı ... tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı vekili müvekkilinin ... Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfında 2006 yılından 10.09.2012 tarihine kadar kesintisiz bir şekilde çalıştığını, davalı vakfa bağlı ve vakıftan aldığı ücret karşılığında 2006 ... ŞNT Bürosunda sigortasız olarak çalıştırıldığını, müvekkilinin 2010 yılı Temmuz ayından 2012 yılı Eylül ayına kadar davalı vakıf tarafından sigortasız olarak çalıştırıldığını, müvekkilinin en son 1000 TL aylık aldığını, müvekkilinin iş akdinin haksız olarak feshedildiğini, müvekkilinin sigorta primlerinin en az asgari ücret üzerinden ödenmesi gerektiğini, bu hali ile müvekkilinin davalı vakıf bünyesinde iş güvencesine tabi olmadan çalıştığı ve hizmet süresinin tespiti ile çalışmanın sürekli ve kesintisiz olduğu göz önüne alınarak geriye yönelik SSK primlerinin hesap edilmesi ve davalı tarafından yatırılması için dava açılmasının zorunlu hale geldiğini, davanın kabulü ile yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekâleten talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP Davalı ... Sosyal Yardımlaşma Vakfı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın husumet yönününden reddi gerektiğini, iş ilişkisi bulunmadığını, davalı idareyle davacı arasında işçi- işveren ilişkisinin bulunmadığını, davacı ile davalı arasında geçici iş ilişkisinin olduğunu, davacının kullanmaya hak kazandığı yıllık ücretlerinin kullandığını, UBGT günlerinde çalıştırılmadığını, kabul anlamına gelmemekle beraber davacı ile müvekkili idare arasında işçi-işveren ilişkisinin olsaydı dahi istenen tazminat ve faizin kabul edilemez miktarda olduğunu davacının kıdem tazminatına hak kazanması halinde kıdem tazminatının ödeme belgelerinin davacının işveren şirketlerinden istenmesini ... Kaymakamlığı ... Başkanlığından konuya ilişkin ödeme belgelerinin istenmesini talep ettiklerini davacının davalı idare temmerrüde düşürmediğini, belirtilen nedenle aktin feshi tarihinden itibaren faiz isteminin dayanaktan yoksun olduğunu, tüm talepler yönünden faize itiraz ettiklerini davalı sorumluluğunun bulunmadığın talebin dayanaktan yoksun olduğunu davacanın özlük dosyasının talep ettiklerini belirli iş sözleşmesi yapıldığından sürenin dolması ile iş akdinin sona erdiğini davacı ile davalı arasında işçi- işveren ilişkisin olmadığını, davacı şahsa yardım amaçlı gönüllü bir durumunun söz konusu olduğunu, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde iş mahkemesinde dava açılacağını burada işçinin 1 aylık sürede dava açmasına ilişkin sürenini hak düşürücü süre olup mahkemece resen nazara alınması gerektiğini bu sürenin geçip geçmediğini araştırılmasını talep ettiği, davacının gönüllük durumunun söz konusu olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını ve davanın ispat edilmesi gerektiğini belirtmek sureti ile davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Davanın kısmen kabulü ile 1-Davacının ... Bünyesinde 09.06.2011 ila 09.09.2012 tarihleri arasında, 459 gün süresince asgari ücret üzerinden çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine,"
IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ve davalı ... Sosyal Yardımlaşma Vakfı vekilinin istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında istinaf başvurusunun esastan reddi kararı verilmiştir.
V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davalı ... vekilinin temyiz dilekçesinde özetle; cevap dilekçesinde belirttiği hususları ile istinaf dilekçesinde belirttiği hususları aynen tekrarla kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir. Davalı ... Sosyal Yardımlaşma Vakfı vekilinin temyiz dilekçesinde özetle; cevap dilekçesinde belirttiği hususları ile istinaf dilekçesinde belirttiği hususları aynen tekrarla kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık konusu; hizmet tespitine ilişkindir. 1-Anayasa'nın 60. maddesi şöyledir: "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar." 2. 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçici 7. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, anılan Kanun'un yürürlük tarihine kadar 506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlar ile 506 sayılı Kanun'un geçici 20. maddesine göre oluşturulan sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet sürelerinin tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirileceği ve genel olarak Kanunların geriye yürümemesi kuralı karşısında, davanın yasal dayanağı davaya konu sürenin bir kısmı itibariyle 506 sayılı Kanun'un mülga 2, 6 ve 79. maddeleridir. 3. 506 sayılı Kanun'un mülga 2. maddesinin 1. fıkrası şöyledir: "Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar bu kanuna göre sigortalı sayılırlar." 4. 506 sayılı Kanun'un mülga 6. maddesi şöyledir: "Çalıştırılanlar, işe alınmalarıyla kendiliğinden 'Sigortalı' olurlar. / Sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında sigorta hak ve yükümleri sigortalının işe alındığı tarihten başlar. / Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez. / Sözleşmelere, sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz.." 5. 506 sayılı Kanun'un mülga 79. maddesinin ilgili fıkrası şöyledir: "...Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 (10 yıl 01.06.1994 tarih ve 3995 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 5 yıl olarak değiştirilmiştir) yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır..." 6. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. maddesinin 1. fıkrasının ilgili bölümü şöyledir: "(1) Bu Kanun'un kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar." 7. 5510 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Sigorta hak ve yükümlülükleri 4. maddenin birinci fıkrasının; a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar." 8. 5510 sayılı Kanun'un 9. maddesinin 1. fıkrasının ilgili kısmı şöyledir: "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık; a) 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer." 9. 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesinin ilgili 9. fıkrası şöyledir: "Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır." 10.506 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanun'un 2. maddesine göre hizmet akdinin kurulması ve 6. maddesi gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği ise anılan Kanun'un 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışmaya başladıkları tarihten ibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanun'un 9. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer. 11.Anayasa'nın 60. maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 12. İncelenen dosyada; İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulü ile davacının ... Bünyesinde 09.06.2011 ila 09.09.2012 tarihleri arasında, 459 gün süresince asgari ücret üzerinden çalıştığının tespitine karar verilmiştir. Bir kısım bordro tanıklarının dinlenildiği, davacının hizmet cetvelinden dava konusu dönemde sigortalı hizmetinin 10.09.2012 - 26.11.2012 tarihleri arasında olduğu görülmüştür. 37 personelin, personel fazlalığı gerekçesi ile iş akdinin feshedildiğine dair 23.11.2012 gün ve 42 sayılı karar dosyada görülmüştür. Tanık beyanlarında kendilerini işten çıkardıklarını, çıkarılmadan önce son iki ay öncesinde kendilerine sözleşme imzalattıklarını ve bundan önce yardım çeki aldıklarını iddia etmişlerdir. Ne var ki bir kısım tanıkların, davalı işverene karşı açılmış hizmet tespiti davası ve davalı Vakıfa karşı açılan hizmet tespiti davaları bulunmaktadır. Üstelik davacıya, davalı işveren tarafından yapılan ödemelerin, işverenin ... olması nedeniyle sosyal yardım niteliğinde olduğu iddia edilmiştir. Eksik inceleme ile karar veren İlk Derece Mahkemesince yapılması gereken iş; davalı işverene karşı açılan diğer hizmet tespiti davaları da belirlenip akıbetleri sorularak 2006 - 2012 tarihleri arasındaki dönemde çalıştığını iddia eden işçi sayısı belirlenmelidir. Davalı iş yerinin kapsamı, kapasitesi, yapılan işlerin niteliği, bildirilen kaç işçi olduğu, kimlerin hangi tarih aralığında çalıştığı, gönüllü çalıştığı iddiasıyla sigorta bildirimi yapılmayan kişi sayısı ile yaptıkları işlerin niteliği araştırılmalıdır. Davalı işverene ait iş yerinin taşındığı iddiası nazara alınarak hangi adreste faaliyet gösteriyor ise buradaki iş yerinde, davacının, kimlerle çalıştığı ve iş yerinde hangi işi yaptığı hususları davacı tarafa açıklattırılmalıdır. Davacının yaptığını iddia ettiği işin belirlenecek niteliği gereği iş ilişkisi içinde olduğu kamu kurumlarının, davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte çalışanları yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenmeli, davacının, kabule konu dönemde fiili çalışma olgusu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmesi gerekir iken eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.
VI. KARAR Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 07.01.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi. SUCCESS ADALET_SUCCESS İşlem başarıyla gerçekleştirildi! İşlem başarıyla gerçekleştirildi! a3491a9c1cc87412 de886e8e887c5bc3