6. Hukuk Dairesi 2024/2185 E. , 2025/2794 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/763 E., 2024/857 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Zonguldak 2. Asliye Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2022/261 E., 2024/9 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.
I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı idare tarafından dava konusu sözleşmenin hukuka aykırı olarak feshedildiğini, 28.09.2020 tarihinde ihalesi yapılan “... 500 Seyirci Kapasiteli Spor Salonu Yapım İşi” nin müvekkilinin uhdesinde kaldığını, söz konusu iş için 16.10.2020 tarihine sözleşme imzalandığını, sözleşme bedelinin 4.153.000,00 TL olarak belirlendiğini, sözleşmeye göre işin süresinin 400 gün olduğunu, yer teslimi yapılmasını müteakip işe başlanamadığını, şöyle ki; 19.10.2020 tarihinde işyerinin teslim yapıldığını, idarece ihale öncesi alınması gereken ruhsat alınmadığı için iş süresiz olarak durdurulduğunu, bu hususun işyeri teslim ve durdurma tutanağına da dercedildiğini, yapı ruhsatı 14.12.2020 tarihinde alınabildiğini, bu nedenle ancak bu tarihte fiilen işe başlanabilmesinin mümkün olabildiğini, ancak Covid-19 salgınına bağlı kısıtlamalar ile tedarik zincirinde yaşanan sorunların bir türlü giderilememiş olması, ihale tarihinden sonra inşaat malzemelerinin fiyatlarında meydana gelen yüksek tutarlı artışlar ve bunun da ötesinde piyasada söz konusu malzemelerin tedarikinde yaşanan sorunların sözleşmenin yürütümünü etkilediğini, Rusya–Ukrayna savaşının getirdiği belirsizlikler malzeme teminini fiili olarak zorlaştırdığını, anılan hususların göz önüne alınarak 25.04.2022 tarihli dilekçe ile Cumhurbaşkanlığının 02.04.2020 tarih ve 2020/5 sayılı Genelgesi ile Hazine ve Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı'nın 07.04.2020 tarihli ve "Covid-19 Salgının Kamu İhale Sözleşmelerine Etkisi konulu Genelgesi doğrultusunda sözleşmenin feshinin talep edildiğini, müvekkilinin bu başvurusu üzerine "maliyet bilgi formu ek-2" ile sözleşmenin maliyetinin 8.362.965,40 TL'ye yükseldiği beyanı ile dosyanın 25.05.2022 tarihinde Hazine ve Maliye Bakanlığına gönderildiğini, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın 25.06.2022 tarihli yazısı ile hiçbir gerekçe göstermeksizin nihai kararın davalı idareye ait olmak üzere olumsuz görüş bildirdiğini, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın yazısının ardından idarenin 14.06.2022 tarihli yazısı ile daha önce olumlu görüş verilmiş olmasına ve sözleşme yürütüm şartları daha da ağırlaşmış olmasına rağmen fesih talebinin reddedildiğini, devam eden süreçte idarenin 18.07.2022 tarihli ihtarı ile sözleşmenin yerine getirilmediğinden bahisle fesih edileceği ve teminatın gelir kaydedileceğinin kendilerine bildirildiğini, akabinde idarenin göndermiş olduğu "Fesih Kesin Hesap Yapılması" konulu ve 31.08.2022 tarihli yazıyla fesih komisyonu oluşturularak ve 10.08.2022 tarihinde tespit yapılarak fiili olarak işin feshedildiğini, iş bu dava açılmadan önce mahkemeden ihtiyati tedbir talep edildiğini mahkemenin de tedbir talebinin kabul ettiğini, söz konusu ihtar süresinin dolması üzerine idare bünyesinde dava konusu işe ait 249.180,00 TL tutarında teminat mektubu bulunması ve iş bu haksız fesihten kaynaklanacak şartlarda müvekkili şirketin teminatının gelir kaydedilmesi hallerinde şirketin iflasa sürüklenmesine sebebiyet vereceğinden ihtiyati tebdir davasının açıldığını, Zonguldak 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2022/41 Değişik İş, 2022/42 Karar sayılı, 05.09.2022 tarihli kararında; "1-Talep edenin ihtiyati tedbir talebinin kabulü ile taraflar arasında imzalanan 2020/445824 İhale kayıt no'lu " Devrek 500 Seyirci Kapasiteli Spor Salonu Yapım İşi " nedeniyle davacı ... tarafından verilen 249.180,00 TL'lik teminatın esas hakkında dava açılıp sonuçlanıncaya kadar gelir kaydedilmesinin % 15 teminat mukabilinde önlenmesine, bu hususta teminat yatırıldıktan sonra ... Gençlik ve Spor İl Müdürlüğüne müzekkere yazılmasına, 2-HMK'nın 392. maddesi gereği ihtiyati tedbir isteyen tarafından alacağın % 15'i oranında teminat yatırılmasına veya bu miktara denk gelen tutarda teminat mektubu ibraz edilmesine, teminat yatırıldığında kararın infazına" yönünde hüküm kurulduğunu, mahkemece belirlenen % 15'i oranında teminat bedelinin yatırıldığını, davalının haksız tutumu nedeniyle müvekkili şirketin telafisinin güç zararlara düçar olacağını, davalı idarenin müvekkili şirketi maruz bıraktığı dava konusu iş ve eylem nedeniyle tazmin sorumluluğu doğduğunu, işbu davayla öncelikle sözleşmemizin haksız feshedildiğinin tespiti, teminatın iadesi ile müvekkilinin haksız fesihten dolayı uğramış olacağı zararlarının tazmini talep edildiğini, Cumhurbaşkanlığı'nın 02.04.2020 tarih ve 2020/5 sayılı Genelgesi ile sözleşmelerin tasfiyesine imkan sağlandığını, ihale tarihi olan 2020 yılı Eylül ayında dolar kuru 7,80 TL civarlarında iken 2022 yılı Eylül ayı 18,20 TL'yi gördüğünü, sözleşme tarihinde (Yİ-ÜFE) 533,44 olmasına rağmen, mevcut durumda (Yİ-ÜFE) 1738,21 tutara ulaştığını, ayrıca bu dönemde tüm inşaat girdi maliyetlerinin 4-5 kat arttığını, ihaleye çıkılmasının ön şartı olan ruhsat işlemlerinin idarece tamamlanmamadan ihaleye çıkılması nedeniyle davalının kusurlu olduğunu, bu süreçte pandemi ve kur yükselişi nedeniyle inşaat maliyetlerinin astronomik şekilde arttığını ve müvekkilinin bu durumdan etkilendiğini, bu nedenle sözleşmenin feshinde davalı idarenin tam kusurlu olduğunu, Covid-19 salgını sözleşmenin yürütümü açısından mücbir sebep hali olduğundan, Cumhurbaşkanlığı'nın 02.04.2020 tarih ve 2020/5 sayılı genelgesi doğrultusunda sözleşmenin yaptırımsız feshi gerektiğini, sözleşmenin davalı tarafından tek taraflı olarak feshedilmesi haksız olduğu gibi, belirtilen nedenlerle sözleşmenin mücbir nedene dayalı olarak fesih edilmesinin gerektiğini, öncelikle mücbir sebep kapsamında sözleşmenin idare kusuru ve mücbir sebep nedeniyle tasfiyesi gerektiğinden, bu şartlar altında davalı idarece sözleşmenin tek taraflı feshinin haksız olduğunun tespiti, yatırılan teminat bedelinin müvekkiline iade edilmesine karar verilmesini, geçici kabul eksikleri için kesilen tutarların müvekkiline iadesine, bu şartlar altında sözleşmenin fesih edilmesinde müvekkiline herhangi bir kusur yüklenemeyeceğinden sayılan zarar kalemleri için şimdilik 10.000,00 TL maddi tazminat ödenmesine, talep tutarlarına dava itibaren mevduata uygulanan en yüksek faizin uygulanmasına, mahkeme harç ve masrafları ile vekalet ücretinin davalıya yüklenmesine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP Davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkili kurum tarafından yapılan ihale ile ''... 500 Seyirci Kapasiteli Spor Salonu Yapımı İşi" nin 4734 sayılı Kamu ihale Kanunu'nun 19. maddesine göre anahtar teslimi götürü bedel esasına göre 28.09.2020 tarihinde ihale edildiğini, ihaleyi alan davacı yüklenici ... firması ile müvekkili kurum arasında 4735 sayılı Kamu ihale Sözleşme Kanunu'na göre 4.153.000,00 TL ve 409.701,64 TL iş artışı planı 4.562.701,64 TL bedel üzerinden 16.10.2020 tarihinde sözleşme imzalandığını, davacı- yüklenici işyeri teslim tarihinden itibaren 400 gün içinde taahhüdünün tümünü geçici kabule hazır hale getireceğini vaatettiğini, fiili işe başlama tutanağı tutularak 02.12.2020 tarihinde davacıya yer teslimi yapıldığını, 400 günlük süre işbu tarihte işlemeye başladığını, sözleşmede davacıya idarenin onayı ile alt yüklenici çalıştırma hakkı da verildiğini, yükleniciye belirlenen hakedişlerinin de ödendiğini ancak davacı tarafın 09.03.2021 tarihli başvurusuyla Covid 19 salgınının sosyal ve ekonomik hayata olumsuz etkilerinin olduğundan bahisle işin zamanında bitirilmesinin zor olduğunu belirterek 120 gün daha ek süre istediğini, buna binaen kurum tarafından verilen 17.03.2021 tarihli cevapla ''hafta sonları da çalışma izni'' verilerek davacının talebi maslahata uygun alternatif bir yöntemle karşılandığını, daha sonra davacı tarafın 08.09.2021 tarihli başvurusuyla yine Covid 19 salgınını soyut bir gerekçe gösterip işin zamanında bitirilmesinin zor olduğunu belirterek 120 gün daha ek süre istediğini, müvekkili kurumca bu kerre davacı tarafa 120 gün ek süre verildiğini, davacının tüm bu uzatılan süreler üzerinden teslim süresinin bitmesine bir ay kala 24.05.2020 tarihli başvuruyla; fiyat artışlarının öngörülemez olması, Rusya-Ukrayna savaşının getirdiği belirsizlikler ve yine Covid sürecini gerekçe gösterip mücbir sebep oluştuğundan bahisle sözlemenin feshini ve tasfiyesini talep ettiğini, davacının talebinin Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca da incelendiğini, ancak talebin uygun görülmemesi üzerine müvekkili tarafından daha önce ikinci defa verilen 45 günlük sürenin 24.06.2022 tarihinde dolacağı ve taahhüt edilen işin yerine getirilerek tesliminin sağlanmaması halinde, 4735 sayılı Kamu İhaleleri Sözleşmeleri Kanunu hükümleri gereği yasal işlemlerin başlatılacağı 14.06.2020 tarihli yazıyla ihtar edildiğini, müvekkili idarece tüm bunların üzerine dava konusu işin bitirilip hizmete sunulabilmesi için 20.06.2022 tarihinde 10 gün ve yine 30.06.2022 tarihlerinde 10 gün daha ek süre verilerek 14.07.2022 tarihinde işin tamamlanmaması halinde protesto çekmeye gerek kalmaksızın genel hükümlere göre fesih yoluna gidileceğinin bir kez daha ihtar edildiğini, bunun üzerine 18.07.2022 tarihindeki denetimde işin yapımının %57 seviyesinde olduğu ve 13.06.2022 tarihindeki denetimden sonra çalışma yapılmayarak işin geçici kabule hazır hale getirilmediği tespit edildiğini, davacının son dönemdeki 1 aydan fazla süre hiçbir işlem yapmadığı gibi bu duruma ilişkin müvekkili idareye bilgi vermemesi sözleşmeye ve dürüstlük kuralına aykırı olarak hareket ettiğini gösterdiğini, bunun üzerine müvekkili idare tarafından fesih komisyonu teşekkül ettirildiğini ve bu yönde işlemlere başlandığını, belirtildiği üzere dava konusu iş, sözleşme gereği 12.01.2022 tarihinde teslime hazır hale gelmesi gerekirken davacıya tam 185 gün (120+45+10+10) gün daha süre verildiğini, davacının belirlenen hak edişleri de zamanında ödendiğini fakat işin zamanında bitirilmediğini, bu nedenle de kamu hizmeti sunacak önemli bir tesis taahhüt edilen tarihten 9 ay sonra dahi hizmete hazır hale gelmeyerek kamu hizmetinde aksaklık oluştuğunu, ayrıca ihalenin yapıldığı ve işin yapılacağı tarihten sonra özellikle davacının işin yapımını sonlandırdıktan sonraki dönemde maliyetler arttığından müvekkili kurum nezdinde telafisi imkansız zararlar artarak devam ettiğini, davacının 2020/5 sayılı Genelgeye dayanarak hak talep etmekteyse de işbu iç düzenleyici bir işlem niteliğindeki genelgeye dayanarak özel hukuk sözleşmesinin tarafı olan davacının bir takım haklar talep etmesinin mümkün olmadığını, bununla birlikte genelge metninde de görüldüğü üzere şartların tamamının gerçekleşmesi gerektiğini, kümülatif düzenlenen şartların gerçekleşmediğinin çok açık olduğunu, bu 3 kümülatif şartın hep birlikte gerçekleşmesi gerekirken şartlardan bir tanesinin dahi gerçekleşmediğini, bu şartların gerçekleşmiş olsa bile idarenin takdirine bağlı olarak süre uzatımı verilmesine veya sözleşmenin feshine karar verileceği düzenlenmiş olmakla bu şartların gerçekleştiğinin kabulü halinde de idarenin fesih yerine süre uzatımı verebileceği hususunda takdir hakkının olduğu genelgeyle de açıkça ortada olduğunu, toplamda 185 gün süre uzatımı yaptığını, davacının Covid 19 salgın hastalığının mücbir sebep oluştuğunu ve bu nedenle de sözleşmenin tasfiye edilmesi gerektiğini iddia etmişse de, salgının ihale ve sözleşme tarihinden 9-10 ay önce yayılmaya başladığı ve sonuçları ile olası etkilerinin boyutları dahi anlaşıldıktan sonra sözleşme imzalandığını, sözleşmeden 9 ay önce çıkan salgın hastalığın mücbir sebep olduğu iddiası haksız ve kötü niyetli olduğunu, işin yapım süresi sona erdikten sonra 24.02.2022 tarihinde baş gösteren Rusya -Ukrayna savaşının mücbir sebep olarak sunulmasının hayatın genel akışına ve dürüstlük kuralına aykırı olduğunu, davacının müvekkili kurumdan hak ve alacağının olduğunu kabul anlamına gelmemekle birlikte; davacının mevduata uygulanan en yüksek faiz talebinin de hukuka aykırı olduğunu, davacının bu şartlar altında sözleşmenin feshi halinde ''sayılan zarar kalemleri için 10.000,00 TL maddi tazminat'' talep etmişse de ne tür bir zarara uğradığını açıklamadığını, bu itibarla taahhüt edilen edimin yerine getirilmemesinden asıl zarar görenin tüm yükümlülüklerini yerine getiren müvekkil idare olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraflar arasında yapılan ihale sonrasında 16.10.2020 tarihli "... 500 Seyirci Kapasiteli Spor Salonu Yapım İşi Sözleşmesinin" imzalandığı, davacının işe fiilen 01.12.2020 tarihinde başladığı, davacının 25.04.2022 tarihli dilekçe ile 02.04.2020 tarihli 31087 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Covid-19 salgınının Kamu İhale Sözleşmelerine Etkisi konulu 2020/5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ve Hazine Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı'nın 07.04.2020 tarihli 23255 sayılı yazısı uyarınca davalı ile aralarındaki sözleşmenin feshedilmesini talep ettiği, davalı tarafça fesih talebinin kabul edilmediği, davalı tarafından 04.07.2022 tarihli 2806148 sayılı yazısı ile sözleşmeye konu işin 14.07.2022 tarihine kadar tamamlanmaması halinde sözleşmenin feshedileceğinin davacıya bildirildiği, verilen süre içerisinde davacı tarafından sözleşme konusu işin tamamlanmaması nedeniyle davalı tarafından sözleşmenin feshedildiği ve kesin teminatların gelir kaydedildiği, taraflar arasındaki sözleşmenin 26.1 maddesinde sözleşmenin idare veya yüklenici tarafından feshedilmesine ilişkin şartlar ve sözleşmeye ilişkin diğer hususlarda 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ile Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerinin uygulanacağının düzenlendiği, 4735 sayılı Yasa'nın 10. maddesi ve 2020/5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'nin birlikte değerlendirilmesi sonucunda Covid-19 salgının mücbir sebep olduğu ve davacının fesih talebinin reddinin bahsi geçen yasa maddesine aykırı olduğu, davalı tarafından işin süresinde tamamlanmadığı gerekçesiyle sözleşmenin feshedilmesinin haksız olduğu, sözleşmenin feshedilme nedeni dikkate alındığında davacıya bir kusur atfedilmediğinden davacının sözleşme nedeniyle yaptığı Noter masrafı, karar pulu, Kamu İhale Kurumu payı ve teminat mektubu komisyon bedelleri, sözleşme gereği davalı idareye bildirilen teknik personelin masrafları, yatırım giderleri vs. gibi giderlerini, menfi zarar kapsamında davalıdan isteyebileceği, hükme esas alınan 15.11.2023 tarihli ek bilirkişi raporu uyarınca sözleşmenin ifa edilme oranına göre davacının menfi zararının 48.604,95 TL olduğu, 4735 sayılı Yasa'nın 23. maddesi uyarınca davalının kesin teminat ve varsa ek kesin teminatları davacıya iade etmesinin ve taraflar arasındaki sözleşmenin 30. maddesi uyarınca hakedişlerden kesilen geçici kabul kesintilerinin davacıya iadesinin gerektiği, davacı tarafından dava dilekçesinde talep edilen teminat bedeli ve geçici kabul eksikleri için kesilen tutar miktarları belirtilmediğinden bahsi geçen taleplere ıslah tarihinden itibaren faiz işletilmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine; davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile, kararın kaldırılmasına, davanın kabulü ile taraflar arasındaki dava konusu 16.10.2020 tarihli Devrek 500 seyirci kapasiteli spor salonu yapım işi sözleşmesinin davalı tarafından haksız olarak fesh edildiğinin tespitine, 48.604,95 TL menfi zararın dava tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 249.180,00 TL kesin teminat bedeli, 24.582,09 TL ek sözleşme kesin teminat bedeli ve 78.388,96 TL hakedişlerden kesilen geçici kabul kesintileri olmak üzere toplam 352.151,05 TL nin ıslah tarihi olan 22.12.2023 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davalı vekili temyiz dilekçesinde; mücbir sebeple fesih şartlarının oluşmadığını, bu nedenle davacının tazminat ve avans faizi taleplerinin haksız olduğunu, hali hazırda firmanın yapmış olduğu işin %57 oranında olduğunu, avans faize hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğunu, müvekkil kurumun kamu kurumu niteliğinde olup, tacir niteliği taşımadığını, sözleşmenin 16.10.2020 tarihinde imzalandığını, salgın ortaya çıktıktan 7-8 ay sonra sözleşmenin imzalandığını, davacının basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğü olduğunu, davacının 2020/5 sayılı Genelge'ye dayanarak hak talep ettiğini ancak özel hukuk sözleşmesinin tarafı olan davacının, düzenleyici işlem niteliğindeki genelgeye dayanarak hak talep etmesinin mümkün olmadığını, davacıya toplamda 185 gün süre uzatım verildiğini beyan etmektedir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, taraflar arasındaki eser sözleşmesi niteliğindeki, spor salonu yapım işine ilişkin sözleşmenin davalı tarafından haksız feshedildiğinin tespiti ile, kesin teminat bedelinin, ek sözleşme kesin teminat bedelinin, hakedişlerden kesilen geçici kabul kesintilerinin ve menfi zararların tahsili istemine ilişkindir. 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir. 2. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu' nun 10 ncu maddesinde belirtilen hallerin mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için şartlar sınırlı olarak belirtilmiş olup, dairemizin uygulamalarına göre Covid-19 mücbir sebep olarak kabul edilmemekle, somut olayda uyuşmazlığa konu yapım sözleşmesi incelendiğinde (Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun) geçici 6. maddesindeki şartların oluşmadığı, buna göre, davalı idarenin fesihte haklı olduğu, davacı taleplerinin bu kapsamda değerlendirilip sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile karar verilmesi doğru olmamış kararın bozulması gerekmiştir.
VI. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 08.09.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi. SUCCESS ADALET_SUCCESS İşlem başarıyla gerçekleştirildi! İşlem başarıyla gerçekleştirildi! 1f969584084d614f 9f5808b86ecf1ba7