3. Hukuk Dairesi 2024/1164 E. , 2025/372 K. "İçtihat Metni" İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi SAYISI : 2023/2688 E., 2023/3149 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Ordu 1. Asliye Hukuk Mahkemesi SAYISI : 2022/433 E., 2023/158 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı vekili;müvekkilinin 24.09.2012 tarihinde Öğretim Elemanı Yetiştirme Projesi kapsamında Araştırma Görevlisi olarak Ordu Üniversitesi Fatsa Deniz Bilimleri Fakültesi bölümüne asil olarak atandığını, araştırma görevliliği kapsamında Boğaziçi Üniversitesinde dil eğitimine gönderildiğini, daha sonra 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu’nun (2547 sayılı Kanun) 35. maddesi uyarınca yüksek lisans ve doktora eğitimini tamamlamak için 2014 yılının Mart ayında İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsüne naklen atandığını, bu Enstitü tarafından dahili görevlendirme ile İstanbul Teknik Üniversitesi Gemi İnşaatı ve Deniz Bilimleri Fakültesine atandığını, müvekkilinden ataması yapılıp dil eğitimine başladığında; a- Üsküdar 15. Noterliğinin tanzim ettiği 12.11.2012 tarih ve 25920 yevmiye numaralı noter önünde re’sen tanzim edilen taahhütname başlıklı, Yüksek Lisans eğitimine başladığında Üsküdar 3. Noterliğinin tanzim ettiği 03.02.2014 tarihli ve 2348 yevmiye numaralı, noter önünde re’sen tanzim edilen taahhütname başlıklı, doktora eğitimine başladığında Üsküdar 15.Noterliğinin tanzim ettiği 19.11.2015 tarihli ve 22264 yevmiye numaralı, noter önünde re’sen tanzim edilen taahhütname başlıklı olmak üzere üç adet taahhütname alındığını, bu taahhütnamelerle beraber Üsküdar 15. Noterliğinin tanzim ettiği 12.11.2012 tarihli ve 2592 yevmiye numaralı senetle 12.731,01 TL, Üsküdar 3. Noterliğinin tanzim ettiği 03.02.2014 tarihli ve 2358 yevmiye numaralı senetle 92.952,85 TL, Üsküdar 15. Noterliğinin tanzim ettiği 19.11.2015 tarihli ve 22264 yevmiye numaralı senedin alındığını, Lisansüstü eğitiminin yasal süresinin dolması üzerine 20.09.2022 tarihinde İstanbul Teknik Üniversitesi tarafından Ordu Üniversitesine nakledildiğini, bilahare 03.10.2022 tarihinde Ordu Üniversitesi tarafından müvekkilin Üniversite ile ilişiğinin kesildiğini, davalı ... Üniversitesince 03.10.2022 tarihli yazı ile müvekkilinden 651.345,77-TL nin bir ay içerisinde ödemesini istediğini, 21.10.2022 tarihli yazısıyla da talep miktarını artırarak bu defa 831.338,22 TL'nin ödenmesini bildirdiğini, hesaplamaların ve faizin doğrubelirlenmediğini, müvekkili tarafından imzalanan her üç taahhütnamede ve kefalet senetlerinin 1. maddelerinde; müvekkilinin, Boğaziçi Üniversitesi ve İstanbul Teknik Üniversitesinde eğitimde bulunduğu süre kadar mecburi hizmet taahhüdünde bulunduğunu, işbu senetler hukuka aykırı olarak alınmış olduğundan iptallerinin gerektiğini, araştırma görevlisi kadrosunda bulunan ve bu kadroda bulunduğu sürede çalışan müvekkilinin çalışması karşılığında aldığı maaşların kanuni faizi ve %50 fazlası ile tahsilini öngören senetin hükmünün geçersiz olduğunu ileri sürerek; hükümsüz olması nedeniyle işbu senetlerin ve taahhütnamelerin iptali ile müvekkilinin davalı Üniversiteye 831.338,22 TL borcu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP Davalı vekili; davacının, Üniversitenin Fatsa Deniz Bilimleri Fakültesi Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği Bölümü Gemi Hidrodinamiği Anabilim Dalına Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı kapsamında Araştırma Görevlisi olarak 2547 sayılı Kanun'un 33/a maddesi uyarınca atandığını, 24.09.2012 tarihinde Üniversitenin Fatsa Deniz Bilimleri Fakültesinde göreve başladığını, Öğretim Üyesi Yetiştirme Programına İlişkin Usul ve Esaslar uyarınca yabancı dil puanının 65'in altında olması nedeniyle dil eğitimi almak üzere Boğaziçi Üniversitesine yerleştirildiğini, dil eğitiminin 08/10/2012-25/04/2013 tarihleri arasında gerçekleştiğini, adı geçenin 50/d statüsüne dönüştürülen kadrosunun 33/a statüsüne dönüştürülmesi talebine ilişkin 31/05/2017 tarihli dilekçesine istinaden, 33/a maddesi kapsamında yeniden ataması yapıldığını, davacının Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP) kapsamında ilan edilen kadroya başvuruda bulunduğunu ve atandığını, ÖYP'ye ilişkin Usul ve Esaslar ile kanuni düzenlemelerin başvurduğu dönemde mevcut olduğunu, bu bilinçte kadroya başvuru yapıldığını, 2547 sayılı Kanun'un 35. maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanan “Bir Üniversite Adına Bir Diğer Üniversitede Lisansüstü Eğitim Gören Araştırma Görevlileri Hakkında Yönetmelik”in 4/4. maddesi uyarınca da taahhüt ve kefalet senedi alındığını, bu senedi davacının kendi iradesiyle imzaladığını, davacının iptali isteminde bulunduğu senedin hukuken geçerli olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; söz konusu yüklenme senedindeki "mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde araştırma görevlisi kadrosunda bulunmanın ve çalışmanın karşılığı olan maaşların geri verileceğine" dair hüküm olmaksızın davalı Üniversitenin davacıyla zaten böyle bir sözleşme yapmayacağının aşikâr olduğu, zira tüm devlet üniversitelerinin esasında aynı kefalet sözleşmesini matbu olarak hazırlayarak karşı tarafa imzalatıldığını, idare gücünün karşısında, programa dahil olmak isteyen kişilerin söz konusu şartları müzakere etmesinin yahut değiştirmesinin mümkün olmadığını, dolayısıyla 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 27/2 maddesi uyarınca, birbirinin devamı olan (davaya konu) taahhütname ve kefalet sözleşmesinin kesin hükümsüz olduğu gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin 10.05.2023 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davalı vekili; davacıya karşı icra takibi başlatılmadığını, vekalet ücretinin maktu olarak belirlenmesi gerektiğini, taahhütnamenin tek taraflı olduğunu, kimseye bir zorlama yapılmadığını, bu nedenle davacı için ağırlaşan bir durumun bulunmadığını, angaryanın söz konusu olmadığını, davacının taahhütnamedeki koşulları yerine getirmediğinden dolayı tazminat hükmünün ortaya çıktığını, bu tazminat hükmünün maaşların geri alınması değil taahhütnameye uymadığından dolayı davacıdan talep edilen ve maaş üzerinden hesaplaması yapılan bir tazminat olduğunu, bu nedenle Anayasada bulunan angarya yasağına girmediğini ileri sürerek, kararın bozulmasını talep etmiştir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, 2547 sayılı Kanun'un 35 inci maddesi uyarınca imzalanan yüklenme senetlerinin iptali istemine ilişkindir. 1. Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı bilgi ve belgelere göre; davalı vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir. 2. Türk hukukunda mecburi hizmet yükümlülüklerinin bir kısmı 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda (Anayasa), bir kısmı ise kanunlarda düzenlenmiştir. Eğitilme ve yetiştirilme karşılığı olarak öngörülen mecburi hizmet yükümlülüğü 2547 sayılı Kanun'un 33, 35 ve 39. maddelerinde hüküm altına alınmış, anılan 35. maddede araştırma görevlilerinin yurt içinde bir diğer üniversitede görevlendirilmeleri düzenlenmiştir. 3. 2547 sayılı Kanun'un 35. maddesinde; "Yükseköğretim kurumları; kendilerinin ve yeni kurulmuş ve kurulacak diğer yükseköğretim kurumlarının ihtiyacı için yurt içinde ve dışında, kalkınma planı ilke ve hedeflerine ve Yükseköğretim Kurulunun belirteceği ihtiyaca ve esaslara göre öğretim elemanı yetiştirirler. Öğretim elemanı yetiştirilmesi amacıyla üniversitelerin araştırma görevlisi kadroları, araştırma veya doktora çalışmaları yaptırmak üzere başka bir üniversiteye, Yükseköğretim Kurulunca geçici olarak tahsis edilebilir. Bu şekilde doktora veya tıpta uzmanlık veya sanatta yeterlik payesi alanlar, bu eğitimin sonunda kadrolarıyla birlikte kendi üniversitelerine dönerler. Yurt içi veya yurt dışında yetiştirilen öğretim elemanları, genel hükümlere göre bağlı oldukları yükseköğretim kurumlarında mecburi hizmetlerini yerine getirmek zorundadırlar. Bu mecburi hizmet, eş durumu ve sağlık mazeretleri hariç olmak üzere başka yükseköğretim kurumlarında ve kamu kurum ve kuruluşlarında yerine getirilemez.Bu yükümlülüğü yerine getirmeyenlere, yükseköğretim kurumlarında görev verilmez. Özel kanunlarla getirilen mecburi hizmet çalışmaları bu hüküm dışındadır." şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir. Yine bu kanun maddesine dayanılarak çıkarılan Bir Üniversite Adına Bir Diğer Üniversitede Lisansüstü Eğitim Gören Araştırma Görevlileri Hakkında Yönetmelik'in (Yönetmelik) 4. maddesinin dördüncü fıkrasında; ''Görevlendirme veya atama işlemlerinden önce adaylardan, kendilerine kadrosu tahsis edilen üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünde 2547 sayılı Kanunun 35. maddesi şartları içinde lisansüstü eğitim -öğretim süresi(tatiller dahil) kadar mecburi hizmeti yerine getirmek zorunda bulunduklarına dair bir taahhüt ve kefalet senedi alınır. Bu senette ilgili araştırma görevlisinin lisansüstü eğitim-öğretimlerini tamamlamasından sonra ne kadar süre sonra kadroyu tahsis eden üniversiteye veya yüksek teknoloji enstitüsüne döneceğinin belirten bir hüküm de yer alır.'' hükmü düzenlenmiştir. Kanun'un 35. maddesinde mecburi hizmet yükümlülüğünün ihlali halinde öngörülen tek yaptırım, araştırma görevlisine başka bir yüksek öğretim kurumunda görev verilmemesidir. Kanunda yer almamasına rağmen, Yönetmelikle araştırma görevlilerinden yüklenme senetleri alınacağı düzenlenmiştir. Kişi kendi iradesi ile kamuda çalışma özgürlüğünü kullanmış olup, öngörülen tek yaptırımın araştırma görevlisine başka bir yükseköğretim kurumunda görev verilmemesi olduğu dikkate alındığında, kanunda yaptırım konusunda bir eksikliğin olduğu ortadır. 4. Anayasa'nın 18. maddesinde zorla çalıştırma yasağı ile birlikte düzenlenen angarya yasağı, yüklenme senetlerindeki maaşın geri verileceği yönündeki düzenleme ile birlikte değerlendirildiğinde; angarya yasağı, Anayasa Mahkemesi kararlarında; kişinin emeğinin karşılığını almadan zorla çalıştırılması, bir maldan ya da kişinin çalışmasından karşılıksız yararlanma şeklinde tanımlanmıştır (bkz. AYM, E:2011/150, K:2013/30, KT:14/02/2013). Araştırma görevlileri 2547 sayılı Kanun'un 35. maddesine göre yapılan görevlendirme kapsamında çalışırken maaş almaktadır. Yüklenme senedindeki şartların ihlali halinde bu çalışma karşılığı alınan maaş ödemelerinin geri verilmesi yönündeki düzenleme ile başlangıçta angarya yasağı söz konusu değilken, taahhüdün ihlali halinde maaşların geri verilmesi halinde araştırma görevlisinin ücret ödenmeksizin çalışmış olması durumu ortaya çıkacaktır. Dolayısıyla senet maddesinde yer alan maaşların geri ödeneceği yönündeki düzenleme, angarya yasağının ihlali olduğu niteliğindedir. 5. Hal böyle olunca İlk Derece Mahkemesince; yüklenme senedindeki mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde araştırma görevlisi kadrosunda bulunmanın ve çalışmanın karşılığı olan maaşların geri verileceğine dair senet hükmünün geçersiz olduğu, senedin diğer yönleriyle geçerli olduğu kabul edilerek ulaşılacak sonuç uyarınca bir karar verilmesi gerekirken; davaya konu her iki taahhütname ve kefalet sözleşmesinin kesin hükümsüz olduğu yönündeki yanılgılı gerekçeyle davacı tarafından imzalanan taahhütname ile kefalet senetlerinin geçersizliğine karar verilmiş olması, usule ve kanuna aykırı bozmayı gerektirmiştir.
VII. KARAR Açıklanan sebeplerle; 1. Davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının REDDİNE, 2.Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemleri Kanunu'nun 373/1. maddesi fıkrası uyarınca ORTADAN KALDIRILMASINA, 3. İlk Derece Mahkemesi kararının aynı Kanun'un 371. maddesi uyarınca davalı yararına BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 20.01.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi. SUCCESS ADALET_SUCCESS İşlem başarıyla gerçekleştirildi! İşlem başarıyla gerçekleştirildi! 73d814dba692b2fa 7111b61e2ea10ae3