10. Hukuk Dairesi 2024/9019 E. , 2025/752 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :İş Mahkemesi SAYISI : 2023/67 E., 2024/274 K. Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar, davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili adına 16.10.1981 tarihinde 107302 sicil numaralı; 01.05.1989 tarihinde ise ... sicil numaralı iş yerlerinden işe giriş bildirgelerinin düzenlendiğini ancak işverenlerce dönem bordrosu sunulmadığından işe başlama tarihlerinin Kurum tarafından kabul edilmediğini ileri sürerek 107302 sicil numaralı iş yerinde 16.10.1981; ... sicil numaralı iş yerinde ise 01.05.1989 tarihinde en az birer gün çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; hak düşürücü sürenin geçtiğini, sigorta primlerini gösteren kayıt ve belgelerin Kuruma bildirilmesi yükümlülüğünün işverende olduğunu, davanın kamu düzenini ilgilendirdiğini, re’sen araştırma yapılarak fiili çalışma olgusunun tespit edilmesi gerektiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.
III. MAHKEME KARARI Mahkemenin 18.09.2014 tarihli kararı ile dava dışı her iki işveren tarafından davacı adına düzenlenen işe giriş bildirgelerinin Kuruma verildiği, işe giriş bildirgelerinde davacının sigorta sicil numarasının ... olduğu, sigorta kimlik kartında davacının ilk işe giriş tarihinin 16.10.1981 olarak belirtildiği, prim tahakkuk cetveline göre davacının ... sicil numaralı iş yerinde 16.10.1981 tarihinde; ... sicil numaralı iş yerinde ise 01.05.1989 tarihinde işe başladığı, dinlenen tanıkların davacının iddiasını doğruladıkları, bilirkişi raporunda da aynı sonuca varıldığı gerekçesiyle davanın kabulü ile davacının 16.10.1981 tarihinde 107302 sicil numaralı iş yerinde 1 gün, ... sicil numaralı iş yerinde ise 01.05.1989 tarihinde 1 gün çalıştığının tespitine karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ A. İlk Bozma Kararı 1. Mahkemenin 18.09.2014 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 21.04.2015 tarihli kararı ile “…Davacı, ...-06 sicil no.lu iş yerinde 16.10.1981 tarihinde ...-06 no.lu iş yerinde 01.05.1989 tarihinde en az birer gün çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkemece, davanın kabulü ile davacının 16.10.1981 tarihinde 107302.06 sicil numaralı iş yerinde bir gün, ....06 sicil numaralı iş yerinde 01.05.1989 tarihinde bir gün sigortalı çalıştığını tespitine karar verilmiştir. Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Kanun'un 108. maddesinin 1. fıkrasında; "Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmasında nazara alınacak sigortalılık süresinin başlangıcı, sigortalının, yürürlükten kaldırılmış 5417 ve 6900 sayılı Kanun'lara veya bu Kanun'a tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihdir." hükmü düzenlenmiştir. Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli değildir. Aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının iş yerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır. Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmeli, buna göre dönem bordrosunda yer alan ve davacının talep ettiği tarihte çalışması mevcut tanıklar ile gerektiğinde komşu iş yerleri çalışanları olduğu kayıtlarla ya da emniyet yolu ile yaptırılacak araştırma ile belirlenen kimselerin beyanlarına başvurulmalı, sonucuna göre karar verilmelidir. Öte yandan, hizmet tespiti davalarında, davacının tespitini istediği çalışmanın geçtiği iş yerinin sahibi olan gerçek ya da tüzelkişi işveren, Sosyal Güvenlik Kurumu ile zorunlu dava arkadaşıdır. Somut olayda, davacının 107302 no.lu ... A.Ş adına tescilli iş yerinde 16.10.1981 tarihinde işe girdiğini gösterir sigortalı işe giriş bildirgesinin ve ... no.lu ... İnş. Ltd. Şti. adına tescilli iş yerinde 01.05.1989 tarihinde işe girdiğini gösterir sigortalı işe giriş bildirgesinin usulüne uygun olarak Kuruma intikal ettirildiği, her iki iş yerinden de davacı adına sigortalı çalışma bildirilmediği, her iki iş yerinden de dönem bordrosu verilmediği, dinlenen tanıkların davacının çalışmaları hakkında net bir bilgi vermedikleri, eylemli çalışma olgusu yeterli ve gerekli bir araştırmayla sağlıklı bir biçimde belirlenmediği gibi, davacının 16.10.1981 tarihinde 107302 sicil numaralı iş yerinde bir gün çalıştığının tespitine ilişkin talebi sigortalılık başlangıç tarihinin tespitine yönelik olup işverenin davaya dahil edilmesine gerek olmamasına rağmen, davacının 01.05.1989 tarihinde ... İnş. Ltd. Şti.'ye ait ... sicil sayılı iş yerinde çalıştığının tespitine yönelik talebi hizmet tespiti talebi olarak kabul edilmesi ve işverenin davaya dahil edilmesi gerektiği gözönüne alınmadan yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuştur. Yapılacak iş, öncelikle davacıya davayı ... İnş. Ltd. Şti.'ye yöntemince yöneltmesi için önel vermek ve işverenin göstereceği delilleri toplamak, her iki iş yeri için Kurumdan, belediyeden ve vergi dairesinden sorulmak suretiyle ayrıca zabıta marifetiyle sağlıklı bir araştırma yaptırılarak komşu iş yerlerinde benzer işi yapan işlerle uğraşan işverenler veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanlarını tespit etmek, sonrasında bu iş yerlerinde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu iş yeri çalışanlarının kayıtları SGK’dan getirtilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak, davacının sigorta sicil numarasının Kurumun hangi ünitesince verildiği ve hangi yılın ve ayın serilerinden olduğunu sormak, davalı iş yerinin 506 sayılı Kanun kapsamına alınma tarihi ile tespiti istenen dönem içerisinde Kurum müfettişlerince yapılan bir inceleme olup olmadığını sormak, çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde 506 sayılı Kanun'un 2, 6, 9 ve 79/8. maddeleri gereğince kanıtladıktan sonra davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek sonucuna göre karar vermekten ibarettir. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde, davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır...” gerekçesiyle karar bozulmuştur. B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar Mahkemenin 01.10.2015 tarihli kararı ile önceki gerekçe tekrar edilmek suretiyle direnme kararı verilmiştir. C. Hukuk Genel Kurulu Kararı Hukuk Genel Kurulunun 10.06.2020 tarihli ve 2016/21-691 E., 2020/386 K. sayılı kararı ile Mahkemece dava dışı işverene davanın yöneltilmesi gerektiği yönündeki bozma yönünden usulün öngördüğü anlamda oluşturulmuş bir gerekçeli karar bulunmadığı gibi teknik anlamda gerekçe içeren bir direnme kararının olmadığı belirtilerek anlaşılabilir ve denetlenebilir nitelikte direnme kararı verilmek üzere sair temyiz itirazları incelenmeksizin karar usulden bozulmuştur. D. Mahkemece Verilen Direnme Kararı Mahkemenin 07.01.2021 tarihli kararı ile Hukuk Genel Kurulu kararına uyulmasına karar verildikten sonra davanın dava dışı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti’ye yöneltilmesinin eldeki davayı gereksiz yere uzatacağı, öte yandan 04.08.2014 tarihli bilirkişi raporunda da belirtildiği üzere davacı tarafından imzalanan ve 107302 sicil numaralı dava dışı ... A.Ş. tarafından düzenlenen 16.10.1981 tarihli; ... sicil numaralı dava dışı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından düzenlenen 01.05.1989 tarihli işe giriş bildirgelerinde davacının sigorta sicil numarasının 14754574 olarak yazılı olması, prim tahakkuk cetvelinde davacının 107302 sicil numaralı iş yerinde 16.10.1981 tarihinde; ... sicil numaralı iş yerinde ise 01.05.1989 tarihinde işe başladığının belirtilmesine rağmen dönem bordrolarının olmaması nedeniyle prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanç miktarına yer verilmemesi, tanıkların davacının iddiasını doğrulamaları, 506 sayılı Kanun’un 2. ve 6. maddesinde yer alan kişinin hizmet akdine dayalı olarak bir veya birkaç işveren yanında çalışmaya başlaması ile birlikte kendiliğinden sigortalı olacağından dönem bordrolarının veya işe giriş bildirgesinin işveren tarafından verilmemesi nedeni ile sigortalı çalışmalarının geçersiz sayılmayacağına dair düzenleme karşısında davanın kabulüne karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir. E. Hukuk Genel Kurulunca Verilen İkinci Karar Hukuk Genel Kurulunun 09.11.2022 tarihli kararı ile “...36. Somut olayda davacı vekili tarafından davalı ... aleyhine müvekkilinin ... sicil numaralı dava dışı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’de 01.05.1989 tarihinde en az bir gün çalıştığının tespitine karar verilmesi istemiyle hizmet tespiti mahiyetinde 11.09.2014 tarihinden önce açılan eldeki davada 5521 sayılı Kanun'un 7. maddesine eklenen 4. fıkranın uygulanması mümkün olmadığından davalı ... ile dava dışı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmaktadır. Bu nedenle dava dışı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin davaya dâhil edilmesi gerekmektedir. 37. Öte yandan hem hizmet tespiti hem de sigortalılık başlangıcı tarihinin tespiti istemi yönünden 04.05.1962 doğum tarihli davacı adına dava dışı ... A.Ş. tarafından düzenlenen 16.10.1981 işe giriş tarihli ve dışı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından düzenlenen 01.05.1989 işe giriş tarihli bildirgelerin Kurum kayıtlarına girdiği ancak işverenlerce ilgili dönemlere ait bordroların Kuruma verilmediği, prim tahakkuk cetvelinde de bu durumun belirtildiği, Kurum tarafından düzenlenen kimlik kartında davacının ilk işe giriş tarihinin 16.10.1981 olarak bildirildiği, öte yandan davacı tanıkları ile bir kısım kamu tanıklarının dinlenildiği ancak fiili çalışma olgusuna ilişkin tanık beyanlarının birbiri ile örtüşmediği anlaşılmıştır. 38. Bu itibarla öncelikle davacıya davayı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’ye yöneltmesi için süre verilmeli, taraf teşkili sağlandıktan sonra ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin sunacağı deliller toplanmalı, her iki iş yeri bakımından Kurum, Belediye ve Vergi Dairesinden olmak üzere ve ayrıca kolluk marifetiyle araştırma yapılmak üzere komşu iş yerlerinde benzer işlerle uğraşan işverenler veya bu işverenlerin kayıtlı çalışanları tespit edilmeli, bu kişilerin kayıtları Kurumdan getirtildikten sonra sigortalının hangi işte, hangi tarihte, ne kadar süre çalıştığı, çalışmanın konusu, başlangıç tarihi konularında beyanları alınmalı, ayrıca davacının sigorta sicil numarasının Kurumun hangi birimi tarafından verildiği, hangi yılın ve ayın serilerinden olduğu sorulmalı, iş yerlerinin 506 sayılı Kanun kapsamına alınma tarihi ile tespiti istenen tarihleri kapsayan şekilde Kurum müfettişlerince yapılan bir inceleme olup olmadığı araştırılmalı, gerçek çalışma olgusu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya konulduktan sonra sonucuna göre karar verilmelidir. 39. Hâl böyle olunca Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken, önceki hükümde direnilmesi doğru olmamıştır.” gerekçesiyle karar bozulmuştur. F. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Dördüncü Karar Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosyaya sunulan kayıtlarda, davacının 107302.06 ... A.Ş.'de 16.10.1981,....06 sicil numaralı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'de ise 01.05.1989 tarihinde işe girdiği hususunda somut bir kayıt veya belge ile komşu iş yeri veya çalışan beyanı bulunmamasına karşın, davacı adına 107302.06 sicil numaralı ... A.Ş.'de 16.10.1981, ... sicil numaralı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'de ise 01.05.1989 tarihinde işe başladığına ilişkin işe giriş bildirgelerinin (davacı, işveren ve Kurumca imzalı, kaşeli ve mühürlü) bulunması, SSK Sigorta Müdürlüğünce düzenlenen davacının fotosunun yer aldığı SSK kimlik kartında davacının ilk işe giriş tarihinin 16.10.1981 olarak belirtilmesi, davacının işe giriş bildirgelerinin bulunduğu dönemde ... A.Ş.'nin ve Kocaş İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin hem SGK hemde ticaret sicil kayıtlarına göre aktif olması, kamu tanığı ...'ın; davacı ile birlikte 16.10.1981 tarihinde Kırıkkale Ballışeyh'de bulunan yem fabrikasında işçi olarak çalıştıkları, davacının da kaynakçı olarak çalışmaya başladığı, çalıştığı iş yerinin adını bilmediği, yem fabrikası olduğunu bildiği beyanı ile diğer davacı tanığı ...'in; davacının Şereflikoçhisar sanayisindeki iş yerinin yanındaki dükkanı kiraladığı, orada tamirhane açtığı, davacının 1990 yılına kadar yanındaki dükkanda çalıştığı, davacının kaynak işlerini yaptığı, bildiği kadarıyla Koçtaş İnş. Ltd. Şti.'nin Şereflikoçhisar'da faaliyet gösterdiği, Yemaş isimli şirketin ismini duyduğu ve Kırıkkale'de olduğunu duyduğu beyanı dikkate alındığında, davacının 107302.06 sicil numaralı ... A.Ş.'de 16.10.1981 tarihinde 1 gün, ... sicil numaralı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'de ise 01.05.1989 tarihinde 1 gün çalıştığı ve sigortalı olması gerektiği bilirkişi raporu ile tespit edilmiş olup davanın kabulüne davacının 16.10.1981 tarihinde 107302.06 sicil numaralı iş yerinde bir gün, ....06 sicil numaralı iş yerinde 01.05.1989 tarihinde bir gün sigortalı çalıştığının tespitine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; bozma gereklerinin yerine getirilmediği, kararın bozulması gerektiğini beyan etmektedir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının 01.05.1989 tarihinde ... sicil numaralı dava dışı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’de en az 1 gün çalıştığının tespitine yönelik talebi yönünden dava dışı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin davaya dâhil edilmesinin gerekip gerekmediği ile sözü edilen iş yerinde 01.05.1989 tarihinde ve 107302 sicil numaralı dava dışı ... A.Ş.’de 16.10.1981 tarihinde birer günlük çalışıp çalışmadığının tespiti istemine ilişkindir. 1. Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; Mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir. (09.05.1960 tarihli ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulunun 12.07.2006 tarihli, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı). Mahkemenin, Yargıtayın bozma kararına uyması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usuli kazanılmış hak doğabileceği gibi, bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usuli kazanılmış hak gerçekleşebilir. (Prof. Dr. Baki Kuru, Usuli Müktesep Hak (Usule İlişkin Kazanılmış Hak) Dr. A. Recai Seçkin’e Armağan, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No. 351 Ankara, 1974, sayfa 395 vd.) Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK). 2-Eldeki davada ise Mahkemece verilen önceki kararların, bozma içeriğinde belirtilen ilkeler çerçevesinde araştırma yapılması gereği belirtilerek Hukuk Genel Kurulunca bozulmuştur. Mahkeme tarafından bozmaya uyulmuştur. Ancak bozmanın gereği yerine getirilmemiştir. Davacının 16.10.1981 tarihinde dava dışı 107302 iş yeri sicil numaralı ... A.Ş. ve 01.05.1989 tarihinde dava dışı ... iş yeri sicil numaralı ... Şti. iş yerinde birer gün sigortalı olarak çalıştığının tespitini istediği, Mahkemece davanın kabulüne davacının 16.10.1981 tarihinde 107302.06 sicil numaralı iş yerinde bir gün, ....06 sicil numaralı iş yerinde 01.05.1989 tarihinde bir gün sigortalı çalıştığının tespitine karar verildiği, daha evvelki bozma kararlarında 16.10.1981 tarihine ilişkin talep sigortalılık başlangıç tarihinin tespitine yönelik olup işverenin davaya dahil edilmesinin gerekli olmadığı, buna rağmen 01.05.1989 tarihli talebin hizmet tespiti olarak kabul edilip davanın işverene yöntemince yöneltilmesi gerektiği belirtilmesine rağmen Mahkemece bozma sonrası, bozma gerekleri yerine getirilmeksizin davanın kabulüne karar verildiği anlaşılmakla karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. 3.Mahkemece yapılacak iş, öncelikle davacıya davayı ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’ye yöneltmesi için süre verilmeli, taraf teşkili sağlandıktan sonra ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin sunacağı deliller toplanmalı, her iki iş yeri bakımından Kurum, belediye ve vergi dairesinden olmak üzere ve ayrıca kolluk marifetiyle araştırma yapılmak üzere komşu iş yerlerinde benzer işlerle uğraşan işverenler veya bu işverenlerin kayıtlı çalışanları tespit edilmeli, bu kişilerin kayıtları Kurumdan getirtildikten sonra sigortalının hangi işte, hangi tarihte, ne kadar süre çalıştığı, çalışmanın konusu, başlangıç tarihi konularında beyanları alınmalı, ayrıca davacının sigorta sicil numarasının Kurumun hangi birimi tarafından verildiği, hangi yılın ve ayın serilerinden olduğu sorulmalı, iş yerlerinin 506 sayılı Kanun kapsamına alınma tarihi ile tespiti istenen tarihleri kapsayan şekilde Kurum müfettişlerince yapılan bir inceleme olup olmadığı araştırılmalı, gerçek çalışma olgusu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya konulduktan sonra sonucuna göre karar verilmelidir.
VII. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararın BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 16.01.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi SUCCESS ADALET_SUCCESS İşlem başarıyla gerçekleştirildi! İşlem başarıyla gerçekleştirildi! 88d1f15aa52469a8 3f034882d06e2716