10. Hukuk Dairesi 2024/8905 E. , 2025/553 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2022/2699 E., 2024/874 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 5. İş Mahkemesi SAYISI : 2015/478 E., 2022/408 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı, davalı şirket ve fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA 1.Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, 01.09.2009-20.04.2015 tarihleri arasında davalılar nezdinde çalıştığını, ancak Sosyal Güvenlik Kurumunun yaptığı işyeri denetimleri sonucu sigortasız çalıştırıldığının tespit edilmesi üzerine bildirimlerinin 09.10.2013 tarihinde yapılmaya başlandığını ileri sürerek, davacının 01.09.2009 – 09.10.2013 tarihleri arasındaki Kuruma bildirilmeyen hizmetlerinin tespitine karar verilmesini istemiştir. 2.Birleşen Ankara 8. İş Mahkemesinin 2020/91 E. sayılı dosyasında davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalı işveren yanında 01.09.2019 tarihinden itibaren çalışmaya başladığını, 20.04.2015 tarihinde iş akdini haklı nedenlerle feshettiğini, yapılan harici araştırmalarda sigorta primlerinin 01.09.2009-09.10.2013 tarihleri arasında yatırılmadığının anlaşıldığını, Sosyal Güvenlik Kurumunun yaptığı işyeri denetimleri sonucu sigortasız çalıştırıldığının tespit edildiğini, bunun üzerine 09.10.2013 tarihinden itibaren sigorta girişlerinin yapıldığını, işverenin hukuka aykırı uygulaması nedeniyle 01.09.2009-09.10.2013 tarihleri arasında ... Unlu Mamulleri Gıda ve San. Tic. Ltd. Şti'de çalıştığının tespiti için dava ikame edildiğini, bu davaya ...'ın dahili davalı olarak eklendiğini, anılan davanın Ankara 5. İş Mahkemesinin 2015/478 E. sayılı dosyası üzerinden devam ettiğini, 01.09.2009-01.06.2010 tarihleri arasında işveren ... iken daha sonraki dönemde ... Unlu Mamulleri Gıd. ve San. Tic. Ltd. Şti'ye geçtiğini, bu davanın Ankara 5. İş Mahkemesinin 2015/478 E. sayılı dosyası ile birleştirilmesini istediklerini ileri sürerek, davacının davalı işverenler bünyesinde 01.09.2009-01.06.2010 tarihleri arasında sigortalı olarak çalıştığının tespitine, prime esas kazancının gerçek maaşa göre yeniden düzenlenmesine karar verilmesini istemiştir. II.CEVAP 1.Davalı ... Unlu Maml. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde özetle; firmanın kuruluş tarihinin 27.04.2010 olduğunu, davacı iddialarının gerçeği yansıtmadığını, davacının da SGK kayıtlarından görüleceği üzere 09.10.2013 tarihinde iş yerinde çalışmaya başladığının görüldüğünü belirterek, davanın reddini istemiştir. 2.Davalılar Hatice, Süleyman, ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davalının bildirilen işyeri ile herhangi bir bağlantısının bulunmadığını, Yargıtay kararları gereği ...'ın dahili davalı olarak davaya dahil edilemeyeceğini, birleşen dava açısından ...’a ait işyeri'nin hiçbir şekilde diğer davalı firmaya devredilmediğini, davalı ve eşinin davacının çalışmalarının tespitinde taraf olmadığını belirterek, davanın reddini istemiştir. 3.Fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının bildirilen çalışmaları dışında bir çalışmasının olmadığını, hizmet tespiti davalarının özel bir duyarlılıkla araştırılması gerektiğini belirterek, davanın reddini istemiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; 1-Mahkemenin 2015/478 E. sayılı dosyası ile açılan davada, A)Davalı ... aleyhine açılan davanın reddine, B)... Unlu Mamulleri Gıda ve San. Tic. Ltd. Şti. aleyhine açılan davanın kısmen kabulü ile davacının davalı şirkete ait iş yerinde 12.07.2010-08.10.2013 tarihleri arasında kesintisiz ve asgari ücret ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, 2- Birleşen Ankara 8. İş Mahkemesinin 2020/91 E. sayılı dosyası ile açılan davanın reddine karar verilmiştir. IV.İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalı şirket ve fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvuruların esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalı şirket ve fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır. B. Temyiz Sebepleri 1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde; birleşen dava yönünden verilen ret kararının kabul edilemez ve hakkaniyete aykırı olduğunu, zira davalılar arasında organik bağ ve aile ilişkisi bulunduğunu, davacının 01.09.2009 tarihinde ... ... adına kayıtlı bulunan ve unlu mamul üretimi yapan iş yerinde çalışmaya başladığını, dosya kapsamında dinlenen neredeyse tüm tanıkların beyanda bulunduğu üzere, bu iş yerinin işletmecisinin davalı ... olduğunu, ... adına kayıtlı işletmenin 30.04.2010 tarihinde ... Unlu Mamulleri Gıda ve San. Tic. Ltd. Şti. olduğunu, davacının 20.04.2015 tarihine kadar da çalışmasının şirketten aralıksız devam ettiğini belirterek, usul ve yasaya aykırı eksik inceleme ile verilen kararın temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir. 2.Davalı şirket vekili temyiz dilekçesinde; davacının davalı şirkette bildirilmeyen hizmet süresinin bulunmadığını, kabul anlamına gelmemekle birlikte; hizmet başlangıç tarihinin yanlış tespit edildiğini, ticaret sicil gazetesine göre şirket 18.08.2010 tarihinde Ostim'e taşındığından hizmet süresi başlangıcının 18.08.2010 tarihi olması gerektiğini belirterek, eksik inceleme sonucu verilen kararın temyizen bozulmasını istemiştir. 3.Fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili temyiz dilekçesinde; davacının talebinin haksız olduğunu, Kurumun yaptığı işlemlerde herhangi bir hata bulunmadığını, karar incelemesini yapılırken dosya tam irdelenmeden, SGK denetim raporları, tespit tutanakları, tanık beyanları dikkate alınmadan, eksik inceleme ile karar verildiğini, hükme esas alınan bilirkişi raporunun eksik ve denetimden uzak olduğunu belirterek, usul ve yasaya aykırı verilen kararın yapılacak temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir. B. Değerlendirme ve Sonuç Uyuşmazlık, asıl ve birleşen davalarda hizmet tespitine ilişkindir. 1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. 2.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 3.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır. Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir. 5.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, asıl ve birleşen davalarda, davalılar nezdinde 01.09.2009 – 09.10.2013 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen hizmetlerinin tespitini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda hükümde belirtilen gerekçelerle asıl davada davalı ... aleyhine açılan davanın reddine, ... Unlu Mamul. Gıda ve San. Tic. Ltd. Şti. aleyhine açılan davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın reddine karar verilmiş ise de, gerek asıl dava yönünden gerekse birleşen dava yönünden kurulan hükümler eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. 6.Somut olayda, asıl davada davalı şirket yönünden, tanık ...'un beyanı esas alınmak suretiyle hizmetin başlangıcı tespit edilerek kısmen kabul kararı verilmiş ise de, dosya kapsamındaki diğer tanık ifadeleri, özellikle tanık ...'nın ... işyerinden yapılan bildirimleri, ticaret sicil kayıtları ve sair hususlar birlikte değerlendirildiğinde, ... işyerinin davalı şirketle aynı adreste kurulu olduğu, işyerinin şahıs adına kayıtlı iken sonrasında şirketleşerek faaliyetine devam ettiği ve aralarında organik bağ bulunduğunun anlaşılması karşısında, ... işyerine ait bordrolar getirtilmeden, anılan işyerinden tanık dinlenilmeden, sadece şirket yönünden araştırma yapılarak sonuca gidilmesi ve bu itibarla da birleşen davanın reddine karar verilmesi isabetsiz olmuştur. 7.Mahkemece yapılacak iş; ihtilaf konusu dönemin tamamı yönünden, ... işyerine ait bordrolar getirtilerek, bu işyerinden kayıtlı dinlenmeyen bordro tanıkları re'sen tespit edilerek davacının çalışmasının niteliği ve süresi yönünden beyanları alınmalı, komşu işyerleri, Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle ayrıntılı araştırılıp tespit edilerek, bu kişilerin bilgi ve görgülerine başvurulmalı, böylelikle çalışmanın başlangıcı ve süresi tereddütsüz belirlenmeli, toplanan deliller bir arada değerlendirilip takdir edilerek, oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.
VI. KARAR Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde ilgililere iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 14.01.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.