10. Hukuk Dairesi 2024/12105 E. , 2025/1191 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/1920 E., 2024/1873 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Bergama 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi SAYISI : 2021/475 E., 2024/106 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı işverene ait iş yerinde 23.10.2009 ile 08.03.2017 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen çalışmalarının tespiti ile bu hizmetlerinin diğer hizmetleri ile birleştirilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP 1- Davalı vekili cevap dilekçesinde;davacının yıllarca sadece zeytin sezonunda müvekkili iş yerinde kısa sürelerle çalıştığını ve tüm işe giriş ve çıkışlarının yasal olarak yapıldığını, davacının vasıflı bir işçi olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir. 2- Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; Kurum kayıtlarının resmi belge niteliğinde olduğunu, aksinin ancak eş değer belgeler ile ispatlanabileceğini belirterek davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının 1041010112066100....-68 sicil numaralı, ... Gıda Turizm İnşaat Tekstil ve Taş. San. Tic. Ltd. Şti'ye ait zeytinyağı imalatı işi iş yerinde, 2010/4 dönemde 29 gün, 2010/5 dönemde 30 gün, 2010/6 dönemde 30 gün, 2010/7 dönemde 30 gün, 2010/8 dönemde 30 gün, 2010/9 dönemde 30 gün, 2010/10 dönemde 30 gün, 2010/11 dönemde 1 gün, 2011/4 dönemde 10 gün, 2011/5 dönemde 30 gün, 2011/6 dönemde 30 gün, 2011/7 dönemde 30 gün, 2011/8 dönemde 30 gün, 2011/9 dönemde 30 gün, 2011/10 dönemde 30 gün, 2011/11 dönemde 17 gün, toplam 417 gün daha hizmet akdine istinaden asgari ücret ile çalıştığının ve bu sürelere ilişkin hizmetin Kuruma bildirilmediğinin tespitine dair karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı ve fer'i müdahil SGK vekillerinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri 1-Davalı vekili temyiz dilekçesinde; davacının davasının esas yönünden reddinin gerektiğini beyan etmektedir. 2-Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; yeniden yargılama yapılmasının gerektiğini, mahkemece verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, beyan etmektedir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. Öte yandan 506 sayılı Kanun'un 79/10. maddesi hükmüne göre Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir. Bu yönde, anılan madde hükmünde yer alan hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir. Bir başka anlatımla; sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi ya da çalışmaların Kurumca tespit edilmesi halinde; Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez. Ne var ki; sigortalının Kuruma bildiriminin işe giriş tarihinden sonra yapılması, bir başka ifade ile sigortalının hizmet süresinin başlangıçtaki bir bölümünün Kuruma bildirilmeyerek sonrasının bildirilmesi ve Kuruma bildirimin yapıldığı tarihten önceki çalışmaların, bildirgelerin verildiği tarihi de kapsar biçimde kesintisiz devam etmiş olması halinde, Kuruma bildirilmeyen çalışma süresi yönünden hak düşürücü sürenin hesaplanmasında; bildirim dışı tutulan sürenin sonu değil, kesintisiz olarak geçen çalışmaların sona erdiği yılın sonu başlangıç alınmalıdır. İnceleme konusu eldeki davada, dosya içinde yer alan davacının hizmet döküm cetveli incelendiğinde; 23.10.2009 ile 01.04.2010; 02.11.2010 ile 20.04.2010 ve 18.11.2011 ile 08.03.2017 tarihleri arasında davalı nezdindeki çalışmalarının bildirildiği anlaşılmıştır. Mahkemece, davacı adına hiç bildirim olmayan dönemde tanık beyanları dikkate alınarak davanın kabulüne dair hüküm tesis edilmiş ise de Mahkeme hükmü eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. Bu doğrultuda Mahkemece öncelikle, davayı aydınlatma ilkesi çerçevesinde, davacıdan davalı bünyesinde ne iş yaptığı, hangi sürede, hangi dönemlerde çalıştığı sorulmalı; bu kapsamda davalı iş yerinin tam kapasite ile yılın her döneminde faaliyetinin olup olmadığına dair ilgili Kurumlardan araştırma yapılmalı, bu araştırma doğrultusunda elektrik, su gibi sarfiyatı incelenmeli, nizalı dönem içerisinde bordrolarda tam olarak çalışması gözüken kişiler re'sen tespit edilerek kendi çalışma dönemleri de gösterilmek suretiyle davacının davalı iş yerinde yılın her ayı çalışmasının olup olmadığı şayet varsa ne iş yaptığı, yaptığı işin yılın her ayında çalışmayı gerektirip gerektirmeyeceği hususu üzerinde durulmalı, buna göre davacının davalı işverenlik nezdindeki hizmetlerinin yılın tüm dönemlerinde çalışmayı gerektirip gerektirmediği hususu netleştirilmeli ve varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir. VI.KARAR Açıklanan sebeplerle; 1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,03.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.