10. Hukuk Dairesi 2024/11518 E. , 2025/7075 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ :İş Mahkemesi SAYISI : 2023/29 E., 2024/145 K. İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı dava dilekçesinde özetle; 20.10.2012-20.01.2014 tarihleri arasında davacının, davalı işyerinde çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP Davalı Kurum vekili; yapılan kurum denetimi sonucu davacının 01.08.2013-20/01/2014 tarihleri arasındaki hizmetlerinin iptal edildiğini, aylıkların kesildiğini, Kurum işleminin mevzuata uygun olduğunu beyanla, davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin 17.06.2021 tarihli kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 26.05.2022 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ A. Bozma Kararı Bölge Adliye Mahkemesinin 26.05.2022 tarihli kararının süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, "...Eldeki davada davacının 19.10.2012-20.12.2012 ve 05.03.2013- 20.01.2014 tarihleri arasında davalı iş yerinden çalışmalarının bildirildiği, Kurumun davalı şirkete ait ... köyü Kuzgunkaya Mevkii adresindeki işyerinde yapmış olduğu denetim sonucu düzenlenen 17.07.2017 tarih 2017/91 sayılı raporda ifadesine başvurulan ... 'ün şirket ortağı ...'nin işletme ruhsatını 29.12.2012 tarihinde ... Mühendislik İnşaat Ltd. Şti.'ye devrettiğini ve bu tarihten sonra kademeli olarak faaliyetini bitirdiğini ve işçilerin en son Temmuz 2013 tarihinde çalıştığını beyan ettiği, denetmen tarafından ... ve ... dışında 2013/8 ve sonrasında yapılan tüm bildirimlerin iptal edilmesi gerektiğinin belirtildiği üzerine davacının 01.08.2013-20.01.2014 tarihleri arasındaki hizmetlerinin iptal edildiği, iptal neticesinde davacının Bağ-Kur sonrası 1260 gün sigortalılık şartını yerine getirmediğinden bağlanan aylıkların durdurularak borç çıkarıldığı, Mahkemece, davacının alım satım işlerinde çalıştığını belirtmiş olduğu maden ocağının işletme ruhsatının 29.12.2012 tarihinde ... Mühendislik İnşaat Ltd. Şti.'ye devredildiği ve bu tarihten sonra kademeli olarak faaliyetini bitirdiğini ve işçilerin en son Temmuz 2013 tarihinde çalıştırıldığı, gerekçeleriyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır. Mahkemece verilen karar eksik incelemeye dayalıdır. Davalıya ait işyerinin devredildiği şirkete ait dönem bordroları getirtilmeli, bordro tanıkları tespit edilip dinlenmeli, devirden sonra davacının devralan şirkette çalışması olup olmadığı ile şirketler arasında ortaklık bulunup bulunmadığı, devre rağmen davalı şirketin aynı yerde çalışmaya devam edip etmediği araştırılmalı toplanan tüm deliller değerlendirilerek varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir." gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir. B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " 1-Davacının davasının Kabulüne, 2-Davacının ... sicil nolu ... Madencilik Ltd. Şti. işyerindeki 01.08.2013-20.01.2014 tarihleri arasındaki çalışmalarının iptaline ilişkin kurum işleminin iptaline," karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davalı Kurum vekili Temyiz dilekçesinde özetle; Kurum işleminin terinde olduğunu, eksik araştırma ile karar verildiğini, davanın reddi ile kararın bozulması gerektiğini beyan etmiştir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, Kurum tarafından iptal edilen hizmetlerin tespitine ilişkindir. 1. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 2. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır. 3. Somut olaya dönüldüğünde eldeki dava, davacının, davalı ... Madencilik İnş. Ltd. Şti.'de 20.10.2012-20.01.2014 tarihleri arasında fiilen çalıştığı halde kurumun söz konusu çalışmalarını iptal ederek bağladığı yaşlılık aylığını kestiğini, 20.10.2012-20.01.2014 tarihleri arasında davacının, davalı işyerinde çalıştığının tespiti istemine ilişkin olup bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır. 4- 17.07.2017 tarihli SGK denetmeninin raporuna göre; ifadesine başvurulan ... Madencilik İnş. Ltd. Şti. yetkilisi ... 'ün şirket ortağı ...'nin işletme ruhsatını 29.12.2012 tarihinde ... Mühendislik İnşaat Madencilik Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.'ye devrettiğini ve bu tarihten sonra kademeli olarak faaliyetini bitirdiğini ve işçilerin en son Temmuz 2013 tarihinde çalıştığını beyan etmesi, iş yeri müdürü ...tarafından ibraz edilen maden ruhsatı devir sözleşmesinde ...'nin ... Köyündeki işletme ruhsatının tüm hak ve yükümlülükleri ile 29.12.2012 tarihinde ... Mühendislik İnşaat Madencilik Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.'ye devrediliğinin belirlenmesi üzerine denetmen tarafından davacının 01.08.2013-20.01.2014 tarihleri arasındaki hizmetleri iptal edildiği anlaşılmaktadır. Mahkemece yapılan yargılama sonucunda; davacının; iş yerini devralan dava dışı ... Mühendislik İnşaat Madencilik Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile davalı şirketin birbiri ile ilişkili olduğu belirtilerek iptal edilen dönemde davacının dava dışı ... Mühendislik İnşaat Madencilik Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.'de çalıştığının sonucuna varılmış ise de, dava dışı bu şirket davaya dahil edilmemiştir. Dava dışı ... Mühendislik İnşaat Madencilik Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin ayrı bir tüzel kişiliğe haiz olduğundan, dava dışı bu şirketin davaya dahil edilip delilleri sorulmalı, deliller toplandıktan sonra işverenlerin sorumluluğu ve süresi ayrıştırılmalı, davalı iş verenler için tüm çalışma dönemleri ayrı ayrı belirlenerek hüküm kurulması gerektiği gözetilmeden eksik araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması bozma nedenidir.
VII. KARAR Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 29.04.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.