10. Hukuk Dairesi 2024/301 E. , 2025/1953 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi SAYISI : 2019/415 E., 2020/169 K. DAVALI 3-.... Mühendislik Müşavirlik İnşaat Isıtma Soğutma Turizm Makina Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi İLK DERECE MAHKEMESİ : Elazığ 1. İş Mahkemesi SAYISI : 2015/223 E., 2018/518 K. Taraflar arasındaki iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince asıl ve birleşen davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı ...Ş. vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ...Ş. vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı vekili asıl dava dilekçesi ile özetle davacının işçi olarak davalı şirkette çalışmakta iken geçirdiği iş kazası sonucu sakat kaldığını, davalıların gerekli iş güvenliği ve iş sağlığı tedbir ve önlemlerini almadığından kusurlu olduğundan bahisle, 25.000,00 TL maddi ve manevi tazminatın faziyle birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davacı vekili birleşen dava dilekçesinde özetle ...Müh. Müşavirlik İnş. Isıt. Soğutma turizm Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti.aleyhine açtığı davada, kaza günü asıl işveren... A.Ş.'nin üstlendiği ve bir kısım işleri alt işveren davalı ...Müh. Müşavirlik İnş. Isıt. Soğutma turizm Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti. adlı taşeron firmaya yaptırdığını ve davacının bu işyerinde çalışırken iş kazası geçirerek sakat kaldığını, Elazığ İş Mahkemesinin 2015/223 esas sayılı dosyasında aldırılan kusur raporuna göre asıl işveren... AŞ' nin %20, alt işveren ...Müh. Müşavirlik İnş. Isıt. Soğutma turizm Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin %65 oranında kusurlu bulunduğunun belirtildiğini, davacının sürekli iş göremezliğine ilişkin olarak Ankara Kocatepe Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezince düzenlenen sağlık kurulu raporunda müvekkilinin %6,3 oranında sakatlandığının belirtildiğini, kaza nedeni ile Kovancılar Başsavcılığınca soruşturma açılarak ceza takibi yapıldığından bahisle 4.000,00 TL.maddi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte davalılardan tahsiline ve iş bu davanın Elazığ İş Mahkemesine ait dosya ile birleştirilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP Davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının müvekkil şirkette işçi olarak çalışırken meydana gelen iş kazası nedeniyle sakat kaldığı iddiasını kabul etmediklerini, dava dilekçesinde müvekkilin adresi olarak belirtilen ve dava dilekçesinin tebliğ edildiği adresin müvekkil şirketin dış ticaret işlerinin görüldüğü irtibat bürosunun adresi olduğunu, müvekkil şirketin genel müdürlüğü ve yönetim kurul dahil adresinin Kovancılar/Elazığ'da bulunduğundan bahisle, yetki itirazının da dikkate alınarak davanının reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında özetle, Mahkemece gerçekleşen iş kazası sonucu davacının uğradığı maddi zararın tespiti için hesap bilirkişisinden alınan 30.07.2018 tarihli raporda davalıların toplam %85 oranındaki kusuru ile davacının maluliyet oranı gözetilerek ve davacıya SGK tarafından tediye edilen geçici iş göremezlik ödeneğinin mahsubu sonucu davacının tazmini gerekli maddi zararı 75.365,43 TL olarak tespit edilmiştir. Davacı vekili ıslah dilekçesiyle kısmi davadaki taleple birlikte toplam 75.365,43 TL maddi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiş ve kısmi davada talep ettikleri miktarın 2.000,00 TL.'sinin manevi tazminata, 23.000,00 TL.'sinin manevi tazminata ilişkin olduğunu beyan ederek dava dilekçesini açıklığa kavuşturmuştur. Yapılan yargılama sonucu, iş kazasının meydana gelmesindeki davalıların toplamda %85, oranındaki kusuru ile davacı kazalı işçinin %6,3 oranındaki maluliyeti kapsamında,ana davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın ise kabulüne hükmedilerek, davalı ... yönünden maddi ve manevi tazminat taleplerinin reddine,diğer davalılar yönünden ise 75.365,43 TL. maddi tazminatın ve 7.000,00 TL. manevi tazminatın kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar vermiştir.
IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ...Ş. vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. B. İstinaf Sebepleri Davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile davalı ...Müh. Müşavirlik İnş. Isıt. Soğutma turizm Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti.arasındaki sözleşmenin anahtar teslim iş niteliğinde olduğunu, ayrı bir uzmanlık gerektiren "toz tutma ve enerji geri kazanım tesisi yapımı" işinin inşaat işi olduğunu ve ihaleyle verildiğini, davacının kaza tarihinde müvekkili şirketin işçisi olmadığı ve diğer davalıyla... A.Ş. arasında muvazaanında sözkonusu olmadığını,davacının kaza tarihinde diğer davalı şirketin işçisi olduğunu,daha sonradan müvekkili şirkette çalışmaya bağladığını, işe girerken aldığı 02.07.2014 tarihli sağlık raporuna göre de geçirdiği iş kazası ile olarak sakat kalmadığının anlaşıldığından bahisle ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl ve birleşen davanın kısmen kabulüne dair ilk derece mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde, usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, yerinde görülmeyen davalı vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ...Ş. vekili temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davalı ...Ş. vekili temyiz dilekçesi ile istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü itirazlarını yinelemek suretiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 371. maddesi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13, 16, 20 ve 2. maddeleri ile 4857 sayılı İş Kanunu'nun 77. maddesi 3. Değerlendirme Dosya kapsamındaki kayıt ve belgelerden davaya konu iş kazasının, Bingöl Yolu 55. km Yarımca, Kovancılar/Elazığ adresinde kurulu bulunan ve davalı ... AŞ. 'e ait işyerinde, işyerinin “Toz Tutma ve Enerji Geri Kazanım Tesisi Yapımı” işini üstlenmiş olan kazalının işvereni ...Müh. Ltd. Şti’nce mekanik malzemelerin bilyalama sistemindeki kanalların montaj işi yapılmakta iken vinç ile kanal indirildiği sırada sapanla kaldırılan borunun kayıp davacının eline çarpması neticesinde sol el 2. Parmağın kopması sonucu meydana geldiği, taraflar arasında düzenlenen sözleşme örneğine göre işin... AŞ’ye ait toz tutma ve enerji geri kazanım tesisi çelik imalat ve mekanik montaj işlerinin projelere uygun olarak yapılması işi olduğu, Mahkemece davalılar... A.Ş. İle ...firması arasındaki ilişkinin alt işverenlik ilişkisi olduğu kabulü ile asıl işveren... AŞ' nin %20, alt işveren ...Müh. Müşavirlik İnş. Isıt. Soğutma turizm Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin %65 oranında kusurlu olduğu tespitinde bulunan kusur bilirkişi raporunun hükme esas alındığı ve dava konusu tazminatlardan davalıların müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulduğu anlaşılmıştır. 4857 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir. İş Kanunu'nun 2. maddesinin 7. fıkrasına göre bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur. 5510 sayılı Kanun'un 12/6. maddesi ile de asıl işveren, bu Kanun'un işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işveren ile sorumlu tutulmuştur. 4857 sayılı Kanun'un 2/7. maddesi ile işçilerin İş Kanunu'ndan, sözleşmeden ve toplu iş sözleşmesinden doğan hakları, 5510 sayılı Kanun'un 12/6. maddesi ile de Kurumun alacakları ve işçinin sosyal güvenlik hakkı daha geniş koruma-güvence altına alınmak istenmiştir. Aksi halde 4857 veya 5510 sayılı Kanun'dan kaynaklanan yükümlülüklerinden kaçmak isteyen işverenlerin işin bölüm veya eklentilerini muvazaalı bir biçimde başka kişilere vermek suretiyle yükümlülüklerinden kaçması mümkün olurdu. Asıl işveren ile alt işverenin birlikte sorumluluğu "müteselsil sorumluluktur". Asıl işveren, doğrudan bir hizmet sözleşmesi bulunmamakla birlikte İş Kanunu'nun 2. maddesinin 6. fıkrası gereğince alt işverenin işçilerinin iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle uğrayacakları maddi ve manevi zarardan alt işveren ile birlikte müteselsilen sorumludur. Bu nedenle meslek hastalığına veya iş kazasına uğrayan alt işverenin işçisi veya ölümü halinde mirasçıları tazminat davasını müteselsil sorumlu olan asıl işveren ve alt işverene karşı birlikte açabilecekleri gibi yalnızca asıl işverene veya alt işverene karşı da açabilirler. Alt işverenden söz edebilmek ve asıl işvereni, aracının borçlarından sorumlu tutabilmek için bir takım zorunlu unsurlar bulunmaktadır. a) İşyerinde işçi çalıştıran bir asıl işveren bulunmalıdır. Sigortalı çalıştırmayan “işveren” sıfatını kazanamayacağı için, bu durumdaki kişilerden iş alanlar da aracı sayılmayacak ve anılan madde kapsamında dayanışmalı sorumluluk doğmayacaktır. b) Bir başka işveren, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde iş almalı ve sigortalı çalıştırmalıdır. c) İşverenlik sıfatını, alınan işte ve o iş nedeniyle sigortalı çalıştırılması sonucunda kazanmış olması aranacaktır. Bu kişinin diğer bir takım işyerlerinde çalıştırdığı sigortalılar nedeniyle kazandığı işverenlik sıfatının sonuca etkisi bulunmamaktadır. d) İşverenden alınan iş, işverenin sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir işyeri olarak değerlendirilebilecek nitelikte olmamalıdır, aksi halde iş alan kimse aracı değil, bağımsız işveren niteliğinde bulunacaktır. e) İşin bütünü başka bir işverene bırakıldığında, iş anahtar teslimi verildiğinde veya işveren kendi iştigal konusu olmayan bir işi kendisi sigortalı çalıştırmaksızın bölerek ihale suretiyle farklı kişilere vermişse, iş sahibi (ihale makamı) Kanun'un tanımladığı anlamda asıl işveren olmayacağından, bir alt-üst işveren ilişkisi bulunmayacaktır. f) Alt işverenin aldığı iş, işverenin asıl işinin bölüm ve eklentilerindeki işin bir kesimi yada yardımcı işler kapsamında bulunmalıdır. Asıl işverenden alınan iş, onun sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir nitelik taşımaktaysa, işi alan kimse alt işveren değil, bağımsız işveren sayılacaktır. Bu noktada belirleyici yön; yapılan işin, diğerinin bütünleyici, yardımcı parçası olup olmadığıdır. İş yerindeki üretimle ilgili olmayan ve asıl işin tamamlayıcısı niteliğinde bulunmayan bir işin üstlenilmesi halinde, alt işverenden söz etme olanağı kalmayacak, ortada iki bağımsız işveren bulunacaktır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 24.05.1995 gün ve 1995/9-273-548 sayılı kararı da aynı yöndedir.) Somut olayda ; tüm dosya kapsamından davalı ...Ş. ile ...Plastik ...Ltd. Şti. firması arasında düzenlenen sözleşme içeriğine göre yapılan faaliyetin üretime yönelik olmayıp tesis yapım işi olduğu, anılan işin birim fiyat sözleşme şeklinde ve süresinde bitirilip teslim edilmek suretiyle düzenlendiği bu hali ile yasada tanımlanan şekilde alt işverenlik ilişkisinin bulunmadığı, davalı ...Ş.'nin 3.kişi olarak sorumluluğunun değerlendirilebileceği açıkken Mahkemece eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak davalılar arasındaki hukuki ilişkinin niteliğine yönelik yerinde değerlendirme yapmadan karar tesisi isabetli görülmemiştir. O halde mahkemece yapılacak iş davalı ...Ş.'nin 3.kişi sıfatıyla sorumluluğunun bulunup bulunmadığının tespitine yönelik dosyanın iş güvenliği alanında uzman A Sınıf İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı 3 kişilik heyete tevdii edilerek tarafların somut verilere dayalı iş güvenliği açısından alması gereken önlemlerin neler olduğu hangi önlemlerin alınıp hangi önlemlerin alınmadığı, iş kazası olayının gerçekleşmesinde taraf kusurlarının belirlenmesi sağlanıp, çelişki oluşması halinde çelişkilerin de giderilmesi suretiyle mevcut delillerle birlikte değerlendirmek ve kusur oranını tespit ettirmek ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler ile taraflar lehine oluşan usuli kazanılmış hakları da gözeterek bir karar vermekten ibarettir. Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR Açıklanan sebeplerle, Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine, 13.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.