10. Hukuk Dairesi 2024/10462 E. , 2025/241 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2024/1884 E., 2024/1784 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Nazilli İş Mahkemesi SAYISI : 2022/233 E., 2024/76 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I.DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı işverene ait iş yerinde kebap ustası olarak 24.08.2017-06.09.2018 tarihleri arasındaki çalışmalarının tespitini talep etmiştir. II.CEVAP 1. Davalı vekili, davacının müvekkilinden iş talebinin olduğunu, eşinin müvekkiline ait iş yerinde çalıştığı dönemde zaman zaman iş yerine ziyarete gediğini ve bu ziyaretler sırasında işin yoğun olduğu öğle zamanlarında bazen servise yardım ettiğini, buna karşılık kendisine bir miktar para ödendiğini, iş yerinde çalışanların asgari ücretle çalışması nedeniyle davacının 3900 TL ücret iddiasının kabul edilemeyeceğini, bu davanın açılması ile birlikte davacının eşinin de bu iş yerinden ayrıldığını beyanla davanın reddini talep ettiğini beyan etmiştir. 2.Fer'i Müdahil SGK Başkanlığı vekili, davacının hizmet dökümünün incelenmesinde; davalı işverene ait iş yerinde hiçbir sigorta bildiriminin yapılmadığını, iş yeri dosyasında yapılan incelemede ALO 170 hattına yapılan isimsiz başvuruda iş yerinde sigortasız işçilerin çalıştırıldığına dair ihbara istinaden Kurum denetmenlerince hazırlanan 22.01.2019 tarih 2019/BP/08 sayılı denetim raporunda ...'in çalışması ile ilgili herhangi bir tespit yapılmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir. III.İLK DERECE MAHKEME KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacı ...’in, davalı işveren ... adına tescili olan 1134337.09 sicil numaralı iş yerinde 24.08.2017-06.09.2018 tarihleri arasında kesintisiz ve sürekli olarak, dönemin asgari ücreti karşılığında çalıştığı, bu çalışmalarının Kuruma bildiriminin yapılmadığının tespitine karar verilmiştir. IV.İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir. V.TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri 1.Davalı işveren vekili, davacının davalıya ait iş yerinde iş sözleşmesi kapsamında çalışmasının olmadığını, davacının eşini ziyaret ettiği bazı günlerde işlerin yoğun olduğu öğle vakitlerinde gönüllü olarak yardımda bulunduğunu, davalının altta kalmamak adına davacıya bir miktar para verdiğini ancak bunun iş sözleşmesi kapsamında olmadığını beyanla kararın bozulmasını istemiştir. 2.Fer'i müdahil Kurum vekili, hizmet tespiti şartlarının gerçekleşmediğini, resmi Kurum kayıtlarının esas alınması gerektiğini beyanla istinaf yasa yoluna başvurmuştur. Fer'i müdahil SGK vekili; eksik inceleme sonucu karar verildiğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir. B. Değerlendirme ve Sonuç Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir. 1.Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. 2. Hizmet tespiti yönünden davanın yasal dayanağı; 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır. İlgili yasalarda hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğu da gözetilerek davacının iş yerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığı yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmelidir. Bu nedenle fiili çalışma olgusunun somut şekilde ispatlanabilmesi için sadece taraf delilleriyle yetinilmeyip mahkemece resen araştırma yapılmalıdır. 3.Mahkemece dosya kapsamında dinlenen tanık beyanlarına itibarla, davacının talebine konu dönemde davalı iş yerinde kebap ustası olarak çalışmalarının tespitine karar verilmişse de, tanık beyanlarının içeriği gözetildiğinde, davacının hangi tarihte davalı iş yerinde, ne kadar süre çalıştığı konusunda ayrıntılı beyanlarının olmadığı, bu bağlamda davacı yanın çalışma süresinin tam olarak açıklığa kavuşturulmadığı gibi davalı işverene ait iş yerinde sigortasız işçi çalıştırıldığına yönelik yapılan isimsiz ihbara istinaden, Kurum denetmenlerince hazırlanan 22.01.2019 tarih 2019/BP/08 sayılı denetim raporunda, 09.01.2019 tarihinde yapılan fiili denetimde, davacı ...'in davalıya ait iş yerinde çalışmasına yönelik herhangi bir tespit yapılamadığı dikkate alındığında, Mahkemenin kabul kararının eksik incelemeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır. Davacının talebine konu dönem içerisinde, sigortalı çalışması bulunan yeteri kadar bordro tanığı yeniden dinlenmek suretiyle, davacı yanın çalışma iddiasına ilişkin olarak ayrıntılı beyanları alınmalı, bordro tanıklarından açıkça davacının işe başlama ve işten ayrılma tarihleri, kurumun denetim tarihi öncesinde çalışıp çalışmadığı sorulmalı davalı iş yeri mahiyetinin döner, lahmacun ve pidecilik olduğu göz önüne alınarak, ilgili Belediye ve halk sağlığı birimlerince davalı lokanta iş yerinde denetim yapılıp yapılmadığı araştırılmalı, varsa portör muayene kayıtları celp edilmeli, davacının çalışması tereddütsüz bir şekilde ortaya konulup sonucuna göre karar verilmelidir. Bu hususlar göz ardı edilerek verilen karar eksik araştırma ve hatalı değerlendirmeye verilmiş olup bozmayı gerektirmektedir.
VI. KARAR Açıklanan sebeplerle, Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 08.01.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.