İhtiyati Tedbir ile İhtiyati Haciz Arasındaki Fark

Kısa cevap: İhtiyati haciz yalnız rehinle temin edilmemiş para alacakları için İİK 257 vd. uyarınca istenir ve borçlunun malvarlığına el konulmasını sağlar. İhtiyati tedbir HMK 389 vd. uyarınca her türlü uyuşmazlıkta, dava konusunun kendisini korumak için verilir. Süreler de farklıdır: hacizde 10 gün infaz ve 7 gün dava/takip, tedbirde 1 hafta uygulama ve 2 hafta esas dava.

Bu karşılaştırma geçici hukuki koruma yolunu seçerken kullanılır. İhtiyati haciz niteliğinde ihtiyati tedbir, iflas hukukundaki özel haciz halleri (İİK 281/2) ve özel kanunlardaki tedbir düzenlemeleri ayrıca incelenmelidir.

İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz fark tablosu

Kontrol	İhtiyati tedbir	İhtiyati haciz
Kanuni dayanak	HMK 389–399	İİK 257–268
Konu	Her türlü hak ve hukuki ilişki	Yalnız para alacağı
Alacağın niteliği	Para dışı talepler de korunabilir	Rehinle temin edilmemiş olmalı
Vade	Talebin niteliğine göre	Kural olarak vadesi gelmiş; İİK 257/2'deki hallerde vadesiz de mümkün
Korunan malvarlığı	Kural olarak uyuşmazlık konusu şey	Borçlunun genel malvarlığı
İspat ölçüsü	Yaklaşık ispat (HMK 390/3)	Alacağın ve gerektiğinde haciz sebebinin yaklaşık ispatı (İİK 258)
Teminat	Kural olarak zorunlu (HMK 392)	Kural olarak zorunlu (İİK 259)
Kararın uygulanması	Uygulama, verildiği tarihten itibaren 1 hafta içinde talep edilmelidir (HMK 393)	İcra dairesinden infaz, karar tarihinden itibaren 10 gün içinde istenmelidir (İİK 261)
Esas davayı açma	Dava açılmadan alınmışsa uygulamadan itibaren 2 hafta (HMK 397)	Takipten/davadan önce alınmışsa haczin tatbikinden itibaren 7 gün (İİK 264)
İtiraz	Karşı taraf dinlenmeden verilmişse 1 hafta (HMK 394)	Haczin tatbikinden veya tutanağın tebliğinden itibaren 7 gün (İİK 265)
Haksız korumada tazminat	HMK 399; dava hakkı bir yıl içinde	İİK 259/3–4
Sonuç	Talebin niteliğine göre muhafaza, yasak veya durdurma	Süresinde takiple kesin hacze dönüşme (İİK 264, 268)

Tablodaki satırlar seçim için başlangıçtır. Hangi yolun uygun olduğu talebin hukuki niteliğinden çıkar; "borçlunun mal kaçırma ihtimali var" cümlesi tek başına yol seçimini belirlemez.

Hangi yolu seçeceğinizi talepten çıkarın

Sırayla üç soruyu yanıtlayın:

1. Talep bir para alacağı mı? Değilse ihtiyati haciz gündeme gelmez; HMK 389 kapsamında tedbir değerlendirilir.
2. Alacak rehinle temin edilmiş mi? Edilmişse İİK 257/1 anlamında ihtiyati haciz kural olarak istenemez.
3. Vade gelmiş mi? Gelmemişse yalnız İİK 257/2'deki hâller (borçlunun belirli yerleşim yerinin olmaması; taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemesi, kaçırması veya kendisinin kaçması) dayanak olabilir.

Talep tapu kaydına şerh, ihtiyati el koyma, işlem yapılmasının önlenmesi, yayının durdurulması gibi para dışı bir korumaya yönelikse ihtiyati tedbir; borcun tahsilini güvenceye almaya yönelikse ihtiyati haciz doğru araçtır.

Dosyayı kaybettiren süre takvimi

Geçici hukuki korumada asıl risk, kararın alınması değil kararın süresinde işletilmesidir. Karar tarihini öğrendiğiniz gün şu takvimi açın:

İhtiyati haciz

Gün	İşlem	Kaçırılırsa
Karar tarihi + 10 gün	İcra dairesinden infaz talebi (İİK 261)	Karar kendiliğinden kalkar
Haczin tatbiki / tutanağın tebliği + 7 gün	Takip talebi veya dava (İİK 264/1)	İhtiyati haciz hükümsüz kalır
Ödeme emrine itirazın tebliği + 7 gün	İtirazın kaldırılması veya iptali (İİK 264/3)	İhtiyati haciz hükümsüz kalır
Haczin tatbiki / tutanağın tebliği + 7 gün	Borçlunun itirazı (İİK 265)	İtiraz süresi geçer

İhtiyati tedbir

Gün	İşlem	Kaçırılırsa
Karar tarihi + 1 hafta	Kararın uygulanmasını talep (HMK 393/1)	Kararın kanuni hükmü ortadan kalkar
Uygulama talebi + 2 hafta	Dava açılmadan alınan tedbirde esas davanın açılması ve evrakın dosyaya konulması (HMK 397/1)	Tedbir kendiliğinden kalkar
Kararın tebliği / öğrenilmesi + 1 hafta	Karşı taraf dinlenmeden verilen kararda itiraz (HMK 394)	İtiraz süresi geçer

HMK 397/1'de süre, kararın verildiği tarihten değil uygulamanın talep edildiği tarihten başlar ve dava açıldığına ilişkin evrakın kararı uygulayan memura ibraz edilip dosyaya konulması aranır. Yalnız dava açmak yeterli sayılmaz.

Teminat iki yolda da kuraldır

HMK 392, tedbir talep edenin haksız çıkması hâlindeki zararı karşılamak üzere teminat göstermesini kural olarak zorunlu tutar; talep resmî bir belgeye veya kesin delile dayanıyorsa ya da adli yardımdan yararlanılıyorsa mahkeme teminattan muaf tutabilir. İİK 259 da ihtiyati hacizde teminatı kural olarak arar ve alacağın ilama ya da ilam mahiyetindeki belgeye dayanması hâlinde istisna öngörür.

Pratikte teminat kalemi baştan hesaplanmadığı için karar alınıp uygulanamaz. Talep dilekçesini hazırlarken teminat türünü, tutarını ve yatırma yöntemini ayrı bir kalem olarak planlayın.

İhtiyati haciz niteliğinde ihtiyati tedbir

Uygulamada, para alacağı bulunmakla birlikte ihtiyati haciz şartlarının tamamlanmadığı ya da özel kanunun tedbire yönlendirdiği durumlarda "ihtiyati haciz niteliğinde ihtiyati tedbir" talep edildiği görülür. Bu kurum, adı tedbir olsa da sonuçları bakımından hacze yakındır; bu nedenle hangi kanunun süre, itiraz ve tazminat rejiminin uygulanacağı baştan netleştirilmelidir.

Talebi bu şekilde kurarken dilekçede hangi kanuni dayanağa (HMK 389 mı, özel kanun hükmü mü) tutunduğunuzu ve hangi süre rejimini kabul ettiğinizi açıkça yazın. Aksi hâlde karar alınsa bile infaz aşamasında süre tartışması çıkar.

Sık yapılan altı hata

1. Para alacağı için tedbir, para dışı talep için haciz istemek.
2. İİK 261'deki 10 günlük infaz talebini karar tarihi yerine tebliğ tarihinden saymak.
3. HMK 397'deki iki haftalık süreyi karar tarihinden başlatmak.
4. Esas davayı açıp evrakı kararı uygulayan memura ibraz etmemek.
5. Teminatı dilekçe aşamasında hesaplamamak.
6. İtiraz üzerine verilen kararın kanun yolu rejimini kontrol etmemek.

Talep dilekçesini dosya kayıtlarıyla kurun

Geçici hukuki koruma taleplerinde mahkemeyi ikna eden şey genel ifadeler değil, tarih ve belgeyle bağlanmış anlatımdır. Talep dilekçesini hazırlamadan önce şu kayıtları tek kronolojide toplayın: alacağın doğumu, vade, ihtar ve tebliğ tarihleri, borçlunun malvarlığına ilişkin somut veriler, mal kaçırma iddiasını destekleyen işlem tarihleri, teminat imkânı.

SmartHukuk çalışma alanı bu adımı dosya bazında yürütmek için tasarlandı: emsal karar aramasında benzer geçici koruma kararlarını kaynaklı biçimde tarayabilir, aynı dosyada talep dilekçesi taslağını üretip UDF, Word veya PDF olarak indirebilirsiniz. Üretilen taslak son kararı vermez; künye, süre ve dayanak kontrolü hukukçuda kalır.

Sıkça Sorulan Sorular

İhtiyati haciz için dava açmış olmak şart mı?

Hayır. İİK 257, dava veya takipten önce de ihtiyati haciz istenmesine imkân verir. Ancak bu durumda haczin tatbikinden veya gıyapta yapılmışsa tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak ya da dava açmak gerekir (İİK 264/1).

İhtiyati tedbir kararı ne zaman kendiliğinden kalkar?

İki tipik hâlde: kararın uygulanması HMK 393/1'deki bir hafta içinde talep edilmezse kanuni hükmü ortadan kalkar; dava açılmadan alınan tedbirde HMK 397/1'deki iki hafta içinde esas dava açılıp evrak dosyaya konulmazsa tedbir kendiliğinden kalkar.

Vadesi gelmemiş alacak için ihtiyati haciz istenebilir mi?

Kural olarak hayır. İİK 257/2 yalnız borçlunun belirli bir yerleşim yeri olmaması ya da taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemesi, kaçırması veya kendisinin kaçması hâllerinde vadesi gelmemiş alacak için imkân tanır.

İhtiyati hacze itiraz süresi ne kadar?

İİK 265 uyarınca borçlu, haczin tatbiki sırasında hazır bulunmuyorsa tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir. Haciz sebebiyle menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir.

Teminat göstermeden geçici koruma alınabilir mi?

İstisnaidir. HMK 392, talebin resmî bir belgeye veya kesin bir delile dayanması ile adli yardım hâlinde muafiyet öngörür; İİK 259 ise alacağın ilama veya ilam mahiyetindeki belgeye dayanmasını istisna sayar. Muafiyet iddiası dilekçede dayanağıyla gösterilmelidir.

İhtiyati haciz kesin hacze nasıl dönüşür?

Süresinde takip talebinde bulunulup takibin kesinleşmesiyle ihtiyati haciz kesin hacze dönüşür (İİK 264, 268). Süre kaçırıldığında ihtiyati haciz hükümsüz kalır ve alacaklı yeniden koruma talep etmek zorunda kalabilir.

Haksız geçici korumada tazminat nasıl istenir?

İhtiyati tedbirde HMK 399, haksız tedbir nedeniyle uğranan zararın tazminini düzenler ve tazminat davası hakkını bir yıllık süreye bağlar. İhtiyati hacizde İİK 259/3–4 hükümleri uygulanır. Her iki hâlde de zararın ve haksızlığın ayrıca ispatı gerekir.

Resmî Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, HMK 389–399
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, İİK 257–268
• Yargıtay Karar Arama
• UYAP Avukat Portal

Son kaynak kontrolü: 26 Temmuz 2026. Bu rehber genel ayrımı ve süre rejimini açıklar; özel kanunlardaki tedbir hükümleri, iflas hukukuna özgü haciz halleri ve somut dosyanın nitelikleri ayrıca incelenmelidir.